Ai lên Châu Mộc giữa mùa mận chín

Du Lịch

“Người đi Châu Mộc chiều sương ấy

Có thấy hồn lau nẻo bến bờ

Có nhớ dáng người trên độc mộc

Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa…”

Những nỗi lòng của nhà thơ Quang Dũng trên hành trình Tây Tiến cách đây 70 năm dường như vẫn còn vẹn nguyên trong tâm hồn những ai ngược lên Tây Bắc. Châu Mộc khi xưa là vùng đất Mộc Châu ngày nay, cung đường qua Thung Khe, Thung Nhuối mùa tháng 5 tháng 6 không còn những bông lau trắng phau mà chỉ còn một màu xanh mướt của rừng, của núi sau mùa xuân. Thay vào đó, Mộc Châu mùa này là mùa quả, nào mận, nào đào lúc lỉu trên cành chờ tay hái. Vẫn còn đó, những cô gái Hmong váy áo xòe rực rỡ bên tán mận chín đỏ, khi ánh chiều tà dần buông cũng là lúc chiếc gùi đầy những quả chín. Cũng vì thế, mà người ta thường trốn cái nóng của đồng bằng để lên cao nguyên vừa mát lại vừa lành Mộc Châu.

img_6352
Mộc Châu mùa tháng 5, tháng 6 là màu xanh mướt của những nương chè, rừng mận

Ngược lại dòng người đang hối hả vào trung tâm thành phố chuẩn bị cho một ngày làm việc mới, cái nóng tháng năm oi nồng hầm hập như được gia tăng thêm bởi lượng phương tiện khổng lồ dừng chờ tắc đường và hơi nóng phả ra từ các máy điều hòa, chúng tôi lại bỏ phố để lên rừng. Cung đường QL6 đã quá quen thuộc với những ai thường lên Tây Bắc, nối thẳng từ Xuân Mai, Lương Sơn lên Hòa Bình, vượt qua vùng cam nổi tiếng Cao Phong rồi Mường Khến để nhọc nhằn lên đèo Thung Khe. Những năm gần đây, bà con đồng bào người Mường, Thái đã mang nhiều nông sản lên đoạn dốc đá trắng nơi lưng chừng đèo để bán cho khách qua đường, dần dà trở thành điểm dừng chân quen thuộc.

img_6493
Khu vực Nà Ka, Tân Lập chủ yếu là đồng bào người Hmong, họ trồng đào mận từ bao đời nay

Khách đường xa, qua đây thường ăn bắp ngô luộc, quả trứng hay chút cơm lam chấm muối vừng trong cái sương bảng lảng lạnh giá mùa đông hay trong cơn gió mát lạnh ngày hè. Đèo Thung Khe vẫn được xem là một trong những cung đèo khó trên hành trình về miền Tây Bắc, những góc cua không quá gắt nhưng cũng không dễ dàng gì cho tài mới hay xe yếu. Bạn đồng hành, đồng thời là kẻ vận chuyển trong chuyến đi này của chúng tôi là “luồng phản lực” mang tên Volkswagen Jetta dù chỉ được trang bị động cơ khá nhỏ chỉ 1.4L nhưng lại cho sức mạnh như trên những động cơ 2.0L trở lên đạt tới 160 sức ngựa khiến người lái chẳng có chút khó khăn gì.

img_6452
Cùng với mận hậu Bắc Hà (Lào Cai), mận hậu Mộc Châu (Sơn La) nổi tiếng khắp cả nước
img_6438
Bạn có thể tự tay vào vườn hái mận cùng bà con nơi đây

Mận Mộc Châu vốn nức tiếng khắp cả vùng, mùa xuân cả cao nguyên được nhuộm trắng một màu hoa để tới mùa hạ, những tinh túy của đất trời lại được chắt lọc vào thứ quả độc đáo của miền núi. Khi vừa hết Thung Nhuối, qua thung lũng Mai Châu là đã thấy những vườn quả lúc lỉu hai bên đường, mận bắt đầu chín rải rác từ đầu tháng 5 nhưng rộ nhất là vào khoảng đầu tháng 6 hàng năm (tùy thuộc thời tiết). Hình ảnh những cậu bé, cô bé Hmong má ửng hồng trong bộ trang phục truyền thống vắt vẻo trên cây giữa khu vườn xanh lá thật khiến khách phương xa cũng muốn xuống mà hòa cùng niềm vui.

img_6508
Dừng chân bên cung đường hình chữ S trước khi tới trung tâm Mộc Châu
img_6354
Mộc Châu cũng là đất của chè, những đồi chè được trồng để xuất khẩu

Càng gần tới Châu Mộc, trời càng xanh và trong hơn, dăm ba gợn mây trắng, nắng gắt nhưng những cơn gió mát lạnh sẽ xoa dịu cảm giác oi nồng. Bạn đồng hành lầm lũi đưa chúng tôi lang thang hết vườn mận ở Lóng Luông tới Hang Kia rồi rẽ vào khu nông trường với những cây mận cô độc giữa đồi chè. Mở toang cửa sổ trời, hít chút không khí trong lành thoảng cả mùi thơm dịu của búp chè xanh chưa kịp thu hái. Dăm ba chiếc ghế gấp bày ra, dưới tán mận, chúng tôi bỏ hết mọi ồn ào phố thị mà thả mình giữa đất trời xanh mượt. Những quả mận đầu mùa có chút chua, chút chát nhưng khi chấm với muối thì ngon hết sảy, nhất là cánh chị em phụ nữ, ai cầu kỳ hơn thì cắt đôi ra rồi trộn với muối thêm chút ớt nữa thì chắc khó mà cầm lòng được.

img_6392
Những luống chè tạo nên các hình thù khác nhau, bạn có thể thoải mái dạo chơi
img_6400
Bao quanh các đồi chè chính là các khu rừng mận đang mùa trĩu quả

Trên cao nguyên thênh thang nắng gió, chiếc xe lại đưa chúng tôi đi sâu vào Tân Lập, Nà Ka với những niềm háo hức mới. Đồi chè khu vực Tân Lập đã quá quen thuộc với du khách gần xa khi tới đất Mộc Châu. Vốn là khu đồi trồng các loại chè, chủ yếu là chè Ô long để xuất khẩu, những luống chè được trồng thành các hình thù khác nhau từ trái tim đến cả hình vân tay… Con đường đất gồ ghề giữa nương chè cũng không khiến chúng tôi cảm thấy xóc nảy bởi hệ thống treo độc lập liên kết đa điểm dập tắt các xung động khá tốt. Những người dân địa phương cũng nhanh chóng nắm bắt nhu cầu của du khách mà dựng hàng quán bày bán các loại nông sản địa phương, thuê quần áo người Hmong để chụp hình, quán nước giải khát…

img_6455
Mận Mộc Châu thường chín rộ vào tầm cuối tháng 5 đầu tháng 6
img_4654
Những trái mận tươi ngon còn nguyên cả phấn trắng

Nà Ka là một thung lũng khá lớn nằm trên đường vào khu Tân Lập, mùa xuân cả vùng đồi ấy trắng muốt một màu, mùa hạ lại xanh um nhưng ẩn dưới đó là thứ mận hậu ngon nức tiếng. Chẳng ngại ngần, chúng tôi cùng bạn đồng hành vào luôn giữa khu vườn, dưới những tán mận trĩu quả. Để sau đó, hòa mình vào những người dân ở đây đi hái mận. Những cành thấp thì dễ dàng đưa tay ra hái, cảm giác tự tay mình hái những quả mận còn nguyên phấn trắng, cứ thế cho thẳng vào miệng, cắn phập một cái, sau chút chua chát là vị ngọt thanh như tinh túy lắng đọng của đất trời và công lao chăm bón của người dân. Vừa hái mận, vừa trò chuyện với những người chủ vườn vui vẻ, chẳng mấy chốc mà đầy cả giỏ, cả gùi.

img_6459
Mộc Châu cách Hà Nội chừng hơn 180km, bạn có thể đi xe tự lái, xe khách hay xe máy lên đó đều được

Một điều khá thú vị là cứ vào thứ bảy cuối cùng của tháng 5, Mộc Châu lại tổ chức Lễ hội hái mận ở chính thung lũng Nà Ka. Ngày đó, những cô gái nhanh nhạy nhất bản được chọn ra để thi thố, để múa, để hát giữa tiếng khèn réo rắt của chàng trai. Đôi ba câu chuyện, dăm quả mận, phút liếc mắt nhìn nhau để rồi thương, rồi yêu mà nên vợ nên chồng cũng từ những mùa quả mận xứ Châu Mộc. Chúng tôi không đi đúng ngày hội, nhưng những hương vị và cảm xúc tự tay hái mận cùng người dân đã thích lắm rồi. Trong ánh chiều tà, hoàng hôn dần buông, bên người bạn đồng hành Jetta, chúng tôi lại ngồi lặng im dưới tán mận mà thưởng thức thứ quả độc đáo của vùng cao nguyên, thứ quả đang chuyển màu từ xanh sang tím sẫm để cho vị ngọt thanh như đất trời miền núi.

img_6372
Lễ hội hái mận thường được tổ chức vào thứ 7 cuối cùng của tháng 5 ở thung lũng Nà Ka

Thực hiện: depweb

24/05/2018, 10:11

Đẹp như tranh vẽ xứ Mù mùa nước đổ

Du Lịch

Cách Hà Nội hơn 300km, Mù Cang Chải giờ đây không còn xa lạ với dân du lịch. Quốc lộ 32 nối liền một dải lên tận miền Lai Châu, cung đường cheo leo nằm uốn mình theo từng sườn núi đưa bạn đi qua nhiều cảnh đẹp của vùng núi Tây Bắc. Hầu hết mọi người đều đến xứ Mù vào mùa lúa chín (tháng 10), từng thửa ruộng bậc thang vàng rộm làm cho cả vùng núi bừng lên màu của no ấm. Kiệt tác của bà con dân tộc ở đây cứ đến dịp ấy là lại phơi bày hết khiến những người lữ khách đi qua phải giật mình thảng thốt. Nhưng ít ai biết rằng còn một khoảng thời gian khác nữa – tháng 4 và tháng 5, mùa của những con nước đổ ải…

img_1594
Ruộng bậc thang hình chiếc giày nổi tiếng ở Mù Cang Chải
img_6215
Khi lúa đã cấy đủ khắp các mặt ruộng, cả xứ Mù là một màu xanh ngắt

Chúng tôi lặng lẽ rời Hà Nội vào một buổi sớm khi trời còn chưa sáng hẳn, thẳng theo hướng lên Sơn Tây rồi qua cầu Trung Hà, khi vừa chạm đất Thanh Sơn đã nghe trong gió thoảng thơm mùi hương chè. Đất Thanh Sơn (Phú Thọ) có rất nhiều đồi chè xanh mượt, con đường 32 chạy xuyên qua cả nương chè đang vào vụ thu hoạch làm cho ai trong đoàn cũng chộn rộn hẳn lên. Cả không gian là một màu xanh ngút ngàn của núi rừng, chỉ có một màu xám nhỏ của đường đi mà thôi. Không quá vội vàng, chúng tôi thả mình thật chậm vào khung cảnh nơi đây và giật mình khi nhìn thấy Đèo Khế trước mặt. Con đèo trước là nơi hiểm trở bậc nhất trên con đường qua vùng đất này, nhưng nay đã được rải nhựa phẳng lỳ, từng khúc cua rộng rãi ôm mình theo vách núi. Có lẽ, với dân du lịch bụi bằng xe máy thì ôm cua đổ đèo là một trong những chất kích thích mạnh mẽ nhất cho từng chuyến đi.

img_1589
Lúa ở Mù Cang Chải chỉ cấy được 1 vụ/năm

Vượt đèo Khế, rồi dốc Bồ Hòn, chúng tôi vào Tú Lệ. Tú Lệ thường là điểm dừng chân của hầu hết các đoàn đi qua đây, bởi có nhiều món ăn ngon, nhiều chỗ để đi và chụp ảnh. Xôi nếp Tú Lệ là một ví dụ điển hình, cái thứ gạo chỉ có trồng được tại đây, mà cũng chỉ trồng trên những thửa ruộng bậc thang mỗi năm một vụ mà thôi. Khi đồ hay nấu lên, dẻo và thơm vô cùng, thơm ngào ngạt mùi nếp, lại ngọt như lúa mới trổ đòng, ai ăn một lần cũng muốn ăn thêm lần nữa. Tú Lệ còn có suối nước nóng, từng chàng trai cô gái cùng ra suối tắm, bỏ qua những gì thuộc về trần tục, chỉ còn lại là tiếng róc rách rất nhỏ và tiếng trò chuyện tâm tình. Từ dòng suối này, bao cô gái đã tìm được chàng trai của cuộc đời mình. Những kẻ miền xuôi chúng tôi cũng thử bỏ hết mọi ý nghĩ bụi trần mà trầm mình xuống suối. Tiếc thay chẳng tìm được cô gái của mình nhưng tắm xong ai cũng khoan khoái lạ thường, dường như mọi mệt nhọc của chuyến đi đã tan biến hết thảy.

img_1623
Với khoảng 3-4 ngày là bạn có thể thoải mái khám phá Mù Cang Chải
img_1624
Ruộng xen lẫn cả trong nhà dân, quanh trường học (ngôi nhà hai tầng ngói đỏ)

Tú Lệ cũng là nơi bắt đầu của ngọn đèo Khau Phạ hùng vĩ. Cung đèo được mệnh danh là một trong tứ đại đỉnh đèo của đất nước, Khau Phạ có nghĩa là “sừng trời”. Người Mông đã dùng từ đó để miêu tả Khau Phạ như chiếc sừng chọc lên trời xanh, cũng nhằm chỉ mức độ hiểm trở. Cả cung đèo dài chừng hơn 20km, thường quanh năm mây mù che phủ, chỉ những ngày nắng đẹp thì đứng trên đèo mới nhìn rõ được hết thung lũng phía dưới. May mắn cho chúng tôi khi trời hôm nay nắng rất xanh, từng cuộn mây trắng lững thững trôi trên đỉnh đèo mà không tạo ra mù. Chính vì thế, cả đoàn có thể ngắm trọn thung lũng Cao Phạ phía dưới.

img_1602
Cả thung lũng Cao Phạ đang trở mình để chuẩn bị cho vụ cấy mới

Thung lũng Cao Phạ mùa nước đổ trông như bức họa ai đó đang vẽ dở, từng chấm xanh chấm vàng trông rất lộn xộn. Chấm xanh là nương mạ ai đó đang cấy dở, chấm vàng là thửa ruộng đất khô đang chờ đổ nước. Vẫn còn thiếu, chắc hẳn bức họa vẫn còn thiếu rất nhiều, những gam màu mà chàng họa sĩ không thể nào pha nổi thì thiên nhiên và con người ở đây đang pha, đang vẽ để làm nên bức tranh mùa cấy vùng cao tuyệt sắc nhất. Lúa vùng này mỗi năm chỉ có một vụ, thường thu hoạch vào tháng 10, thu hoạch xong thì để mặc ruộng với trời đất. Đến chừng tháng 2, khi có những cơn mưa xuân trút xuống cũng là lúc bắt đầu có nước. Hình thái ruộng bậc thang giúp cho việc hứng và giữ nước được tối đa nhất. Từng nguồn nước ít ỏi được chảy từ ruộng cao nhất, tràn qua bờ xuống vùng trũng hơn, cứ thế cho đến thửa ruộng thấp nhất giáp với lòng suối.

img_1600
Vẻ đẹp của đất trời, do chính bàn tay những người dân H’mong, Dao, Thái… tạo nên

Cả 3 tháng ròng từ tầm tháng 2 đến tháng 5 là lúc ruộng chờ nước, nước vào thì bắt đầu cày bừa rồi gieo mạ và cấy. Chính vì thế, tháng 4-5 cũng là khoảng thời gian cấy chính cho vụ lúa chín tháng 10. Chúng tôi, ai cũng đã đi qua những mùa lúa chín rồi, giờ được ngắm mùa lúa cấy càng thêm ngẩn ngơ hơn nữa. Rất khó để miêu tả cảm giác cũng như cảnh sắc mà chúng tôi đã nhìn thấy. Chỉ biết rằng, có lúc cả mặt ruộng như mặt gương soi bóng bầu trời xanh ngắt, cũng có lúc cả đám mạ non xanh mơn mởn giữa vùng đất vàng nâu, dăm ba cô gái Mông váy áo sặc sỡ đang khom người xuống cấy, những chàng trai Mông đang cày, đang bừa. Lũ trẻ con cũng tung tăng theo bố mẹ, đứa ngồi trên bờ trông em, đứa lớn thì vận chuyển mạ, đứa lại đang vắt vẻo trên cây gạo giữa thung lũng hái những bông hoa rực đỏ cuối mùa báo hiệu thời tiết dần hết lạnh.

img_1627
Con đường xuyên qua thung lũng Cao Phạ để tới bản Lìm Mông

Màu vàng của đất chưa cấy, màu trắng loang loáng của nước đã đổ, màu xanh của nương mạ, màu đỏ của hoa gạo, màu bàng bạc của dòng suối chảy vắt qua giữa thung lũng cùng vô số màu sắc từ những chiếc váy áo, từ cuộc sống lao động hăng say đã làm nên những mùa xuân miền núi. Mùa xuân khiến những kẻ đi lại như chúng tôi phải giật mình thảng thốt, ngồi ngẩn người bên vệ đường chỉ biết ngắm nhìn mà thôi.

img_1613
Vụ cấy ở xứ Mù thường kéo dài khoảng 2 tháng khi bắt đầu có nước đủ đổ ải
img_1616
Những thửa ruộng đủ nước đổ ải sẽ được cấy trước, cho tới khi cả cánh đồng chỉ còn một màu xanh tươi

Dù chẳng muốn rời mắt khỏi bức trang muôn màu đó, nhưng chúng tôi vẫn phải cất bước lên đường. Cung đèo Khau Phạ dần bị chinh phục, dọc hai bên đường lên thị trấn Mù Cang Chải đều là ruộng, ruộng bậc thang trải dài từ đỉnh núi xuống tận khe suối. Khéo khen và thật khâm phục cho đôi bàn tay bé nhỏ của bà con nơi đây, từ bao đời, đời cha làm một ít, đời con thêm ít nữa cho đến khi hình thành được cả núi ruộng bậc thang như ngày hôm nay. Chúng tôi không quá vội lên thị trấn ngay mà rẽ vào La Pán Tẩn, con đường nay đã được bê tông hóa kiên cố nhưng vẫn còn những con dốc dường như lên đến 20%, còn nhiều khúc cua tay áo rất gắt. Trả số xe về số 1, ì ạch mãi chúng tôi cũng lên được đến La Pán Tẩn, ai cũng mệt nhưng khi ngẩng lên nhìn cảnh sắc xung quanh thì dường như chúng tôi quên sạch mọi thứ. Từng lớp, từng lớp ruộng nối nhau chạy quanh khe núi, chấm phá thêm là những căn nhà nhỏ nằm lọt thỏm giữa đám mạ xanh non đang cấy dở. Con đường nhỏ vắt mình như sợi ruy-băng ai khéo thả xuống giữa trời.

img_6411
Khung cảnh yên bình nơi xứ Mù
img_0341
Người dân ở đây vẫn tự tay dệt quần áo, khăn cho gia đình mình

La Pán Tẩn như một điểm cao giữa bốn bề là ruộng, vì thế đứng từ đấy dõi mắt ra bốn phía đều thấy ruộng, xa hơn nữa là những cánh rừng nguyên sinh còn sót lại. Chúng tôi cứ theo con đường nhỏ xuyên qua trung tâm xã lên tận Tả Chí Lừ rồi lại xuôi xuống một ngã ba gần thị trấn. Con đường quả thực cực kỳ nguy hiểm, mặt đường trơn trượt, có nhiều đoàn phải 4-5 người giữ chặt một chiếc xe máy để từ từ dắt xuống dốc; con đường bà con hàng ngày vẫn đi bộ để làm nương thì nay cả đoàn chúng tôi đi xe máy vào, khá nhiều cú ngã, nhiều lần trượt chân, cả người lấm lem nhưng hình như ai cũng vui. Vui vì có thể vượt qua khó khăn để tiến lên phía trước, hết mệt thì lại đi tiếp, qua từng khúc cua, cảnh sắc lại thay đổi. Cứ như vậy, khi ra tới thị trấn thì cũng là lúc trời đã nhá nhem tối.

img_6404
Bạn đã sẵn sàng lên đường để khám phá xứ Mù mùa đổ nước?
img_6429
Lên đường thôi, hương lúa ngào ngạt đang vẫy gọi nơi đó – xứ Mù…

Râm ran kể lại chuyện đã qua, ai cũng cố dùng lời lẽ hoa mỹ nhất để miêu tả về những cảnh sắc mà mình đã thấy nhưng dường như mọi từ hoa mỹ nhất đều không lột tả hết vẻ đẹp của mảnh đất nơi ruộng bậc thang đã trở thành “đặc sản”, ai cũng chỉ có thể nói rằng: chỉ đi mới cảm nhận được hết mà thôi, mọi lời kể được nghe về xứ Mù đều “vô nghĩa” cả. Đêm xứ Mù tinh khiết đưa chúng tôi vào giấc ngủ không mộng mị để chuẩn bị cho ngày mai với những khám phá mới…

 

Thưởng thức đặc sản “made in” Mộc Châu thứ thiệt

Du Lịch

Mộc Châu là điểm du lịch nổi tiếng của Tây Bắc Việt Nam bởi tính đa sắc. Sắc màu của Mộc Châu thay đổi theo bốn mùa trong năm. Mùa xuân với những khu rừng đào, mận nở thắm cả đồi để khi mùa hạ về là lúc hái quả chín ngọt, mùa thu với bạt ngàn hoa dã quỳ cùng đồi chè xanh mát. Mùa đông là mùa của cải trắng, tím, vàng trên khắp các triền núi.

Mang vẻ đẹp của thiên nhiên ban tặng như vậy nên Mộc Châu luôn là điểm đến du lịch của nhiều gia đình trẻ vào dịp cuối tuần bởi nó chỉ cách Hà Nội chừng 185km cộng thêm đường sá lại rất dễ đi.

_img_8828-copy
Một mâm cơm với những món ăn đặc trưng của người Thái ở Mộc Châu

Ẩm thực cũng là một nét rất đặc sắc của vùng đất cao nguyên Mộc Châu. Có hàng chục quán ăn ven đường với biển hiệu xanh đỏ ghi chi tiết các món đặc sản như Bê chao, cá hồi, cải mèo, xôi nương, canh sọ mán…

Dĩ nhiên, đại đa số khách du lịch gần như chỉ biết đến những cái tên quen thuộc vốn được bày sẵn đó mà quên đi rằng Mộc Châu còn giữ trong mình nhiều món ăn cực kỳ độc đáo mà không nơi nào có được. Đó là những món ăn của người Thái – một trong những dân tộc sinh sống nhiều tại Sơn La. Đẹp giới thiệu với bạn đọc các món ăn này để lần sau, nếu có lên Mộc Châu thì hãy thử một lần xem nhé. Tất nhiên, nó không dành cho những ai muốn ăn uống nhanh gọn qua loa.

img_0007-copy
Mùa Xuân ở Mộc Châu là sự pha quyện của nhiều sắc màu

Xuýt xoa với “chẳm chéo nhót xanh”

Nếu ai đã lên Tây Bắc, ngồi với người Thái ở Sơn La, Điện Biên thì sẽ biết món Chẳm chéo (Chẩm chéo tùy cách phiên âm) là một từ chung để chỉ gia vị chấm xôi, món luộc, đồ nướng, rau sống. Chúng được làm từ ớt tươi, muối, mắc khén, tỏi, hạt dổi, gừng, hung, rau thơm, sả… Nhưng thứ mà Đẹp muốn nói tới lại là món ăn rất đặc biệt mang tên Chẳm chéo nhót xanh.

Nó đặc biệt bởi bạn gần như chỉ được thưởng thức vào một khoảng thời gian ngắn trong năm khi quả Nhót còn xanh (thường là tháng 1,2) mà thôi.

img_2805-copy
Không phải ai cũng biết tới món Chẳm chéo nhót xanh rất đặc biệt này

Quả nhót có hình bầu dục, ngoài mặt có nhiều vảy, tiếp đến là lớp thịt, phía trong cùng có một hạch cứng (còn gọi là hạt), khi chín quả có màu đỏ trông rất bắt mắt. Nhót có thể ăn được cả khi xanh và khi chín. Khi ăn phải chú ý rửa sạch phần vảy bên ngoài nếu không rất dễ bị viêm họng do vảy nhót bám vào.

Bắp cải được trồng trong vườn, nhót hái trên cây, các gia vị hòa lẫn đâm nhuyễn và pha chế tạo nên nước chấm Chẳm chéo. Thực khách lấy cho mình một lá bắp cải để lên lòng bàn tay, trên đó là một khúc lá tỏi tươi, rau thơm, và một nửa hoặc cả quả nhót xanh đã bỏ hạt, cuộn chặt và chấm với Chẳm chéo rồi thưởng thức.

Vị mát của bắp cải, lẫn chút cay của lá tỏi, nhai thêm sẽ thấy vị chát chua của Nhót với dư vị hơi ngọt phía sau, chút bùi bùi của các loại rau thơm. Tất cả chúng hòa quyện với ánh lửa bập bùng giữa nhà, với chén rượu ngô khi ngoài trời sương giăng mờ mịt thì tôi tin rằng bạn khó lòng mà không “say” cho được.

Hít mà mùi xôi nếp nương ăn với quả cọ

Xôi là món ăn quá quen thuộc với người dân Việt, có hàng chục món ăn khác nhau được chế biến từ xôi. Một trong những yếu tố để tạo nên một món xôi ngon là thứ nếp phải dẻo, thơm, không dính tay, ngọt bùi.

Thông thường, thứ nếp này được trồng trên các nương rẫy, ruộng bậc thang của người dân tộc vì thế mà thường có tên là xôi nếp nương. Nhưng thứ xôi nếp nương của người Thái ở Mộc Châu lại đặc biệt hơn. Chúng đặc biệt bởi ba yếu tố: loại nếp để làm xôi có thể là nếp cốm, đồ trong chõ bằng gỗ và ăn với quả cọ.

img_8827-copy
Quả cọ được luộc chín để ăn cùng với xôi
img_8725-copy
Chiếc chõ xôi bằng gỗ này đã theo chủ nhà hơn 40 năm từ ngày đi lấy chồng
img_2836-copy
Quả cọ được tách ra để ăn cùng với xôi

Bếp lửa bập bùng cháy giữa nhà không bao giờ tắt, cả chủ lẫn thực khách ngồi quây quần sưởi ấm và cùng nhìn vào chõ xôi đang tỏa khói thơm phức trên bếp. Chỉ khi nào gần ăn xôi mới được đồ chứ không đồ trước đó, sau khi đồ xong được rải ra mân để một ít hơi nước bay đi rồi bỏ vào các giỏ bằng tre đan để cho vào mâm cơm.

Quả cọ được hái trên rừng, chọn kỹ, luộc chín. Cách thưởng thức món ăn này là bạn bóp nát quả cọ ra, bỏ hạt và phần vỏ phía ngoài chỉ để lại phần thịt quả màu vàng chứa đầy dầu cọ ấy rồi trộn với nắm xôi dàn mỏng giữa lòng bàn tay. Cái dẻo thơm của nếp cốm quyện cùng thứ dầu tinh khiết của tự nhiên mang lại vị béo mà không ngầy, ăn ở miệng mà thơm tận mũi.

Đậm đà thịt chả nướng lá dong

Món ăn không thể thiếu trong những ngày Tết của bà con người Thái ở Mộc Châu là thịt chả băm nướng lá dong. Thịt (lợn hoặc bò) được băm nhỏ (phải băm bằng tay) trộn với các gia vị đặc trưng như mắc khén, sả,… rồi gói trong lá dong và nướng trên bếp than hồng.

img_8700-copy
Thịt được gói trong lá dong nướng trên than hồng
img_8816-copy
Khi được bày lên đĩa cho thực khách

Khi lớp lá dong ngoài cùng cháy sém và mùi thơm của mắc khén đã dậy khắp bếp báo hiệu thịt đã chín. Thịt được cho ra đĩa, cắt thành các miếng nhỏ rất vừa miệng. Bạn có thể ăn không món này hoặc ăn cùng với xôi hoặc cơm đều được.

Cá nướng mắc khén cay nồng

Không riêng gì ở Mộc Châu, món cá nướng này cũng thường gặp ở vùng lòng hồ Hòa Bình. Hạt cây Mắc Khén được bà con dân tộc vùng Tây Bắc dùng rất nhiều trong các bữa ăn, để tẩm ướp hoặc cho vào nước chấm giống như người dưới xuôi dùng hạt tiêu vậy. Các gia vị như sả, mắc khén, muối, … được nhồi vào từng khứa thịt của cá sau đó nướng trên than hồng. Cá trắm ở hồ sông Đà thường được dùng để làm nên món ăn này. Vị ngọt của cá lẫn vị bùi cay nồng của Mắc khén khiến thực khách cứ muốn ăn mãi.

img_8690-copy
Mắc khén là gia vị không thể thiếu trong mỗi món ăn của người Thái ở Mộc Châu
img_8695-copy
Cá được kẹp vào que tre và nướng trên than hồng
img_8810-copy
Rất thơm và ngon

Rau rừng, măng đắng, cà luộc

Nếu người dưới xuôi có món rau thập cẩm (hay còn gọi là tập tàng) thì người Thái ở Mộc Châu có món rau rừng rất thú vị. Nó là hỗn hợp của nhiều loại rau được lấy trên rừng như rau Dớn, Tầm bóp… được rửa sạch, xào lẫn với nhau. Một món ăn khác là món măng đắng xào hoặc luộc cũng có thể khiến nhiều người thích thú. Món cà luộc với vị mát ngọt cũng rất đáng để thưởng thức.

img_8817-copy
Món rau rừng xào
img_8811-copy
Cà cùng quả su su non luộc chấm với sả băm
img_8819-copy
Món nộm hoa chuối với dừa

Ngọt chát với quả móc nương

Không phải dễ dàng gì để bạn thưởng thức được món móc nương này bởi chúng được lấy từ phần gốc của cây Móc nương trên rừng. Ruột cây có màu trắng, ăn vào rất mát, bùi, một chút hơi chát và vị ngọt ở sau cùng.

img_2965-copy
Móc nương là món ăn không dễ kiếm đối với thực khách

Một số món ăn khác

Ngoài các món ăn kể trên, bạn cũng có thể thưởng thức nhiều món ăn khác như Nậm Pịa, Thắng cố, Cá hấp lá đu đủ, Canh lá sắn, Cá suối chiên…

img_8843-copy

Bài và ảnh:Trần Giáp