Nữ đạo diễn phim “Chị Chị Em Em” Kathy Uyên: “Tại sao phụ nữ không tự tạo cơ hội cho chính mình thay vì ngồi chờ?”

Sau vai diễn khá ấn tượng trong “Để Mai Tính”, cô diễn viên người Mỹ gốc Việt Kathy Uyên từng nghĩ sự nghiệp điện ảnh của mình sẽ khởi sắc tại quê nhà. Thế nhưng khi chính thức về Việt Nam thì mọi thứ chững lại: không có kịch bản đủ hay, vai diễn chưa đủ cá tính, lời mời đóng phim không nhiều,… khiến Kathy tính đến chuyện quay trở lại Mỹ. “Nhưng tôi tự nói với chính mình, tại sao phải ngồi đợi người khác mang cơ hội đến cho mình mà không phải là chính mình tạo ra nó?”, Kathy Uyên nói về khởi nguyên khiến cô trở thành một biên kịch, chuyên gia hướng dẫn diễn xuất và đạo diễn của sau này. 

Kể từ sau vai chính trong phim “Bộ ba rắc rối” (2015), chị gần như vắng mặt trên màn ảnh rộng. Đến bao giờ khán giả mới có thể gặp lại diễn viên Kathy Uyên?

Đến khi có kịch bản hay và một vai diễn khiến tôi không thể chối từ (cười). Thật ra những năm gần đây tâm trí của tôi không chỉ dành cho diễn xuất mà còn nhiều vai trò khác nên tôi tạm thời “án binh bất động”.

Vai trò khác mà chị đề cập đến có phải là đạo diễn và biên kịch cho bộ phim “Chị Chị Em Em”?

Còn có thêm công việc hướng dẫn diễn xuất nữa. Nhiều người không biết chứ tôi là người đảm nhiệm vai trò huấn luyện viên diễn xuất cho Diễm My 9x (“Cô Ba Sài Gòn”), Kaity Nguyễn (“Em chưa 18”), Ninh Dương Lan Ngọc/ Lê Xuân Tiền (“Gái Già Lắm Chiêu 2”), Hoàng Oanh (“Tháng Năm Rực Rỡ”),…

Kathy Uyên
Tốt nghiệp Đại học California, Irvine chuyên ngành Kinh tế và Nghiên cứu Điện ảnh
Từng đảm nhiệm các công việc sản xuất từ khâu marketing, PR, hay casting cho DreamWorks, Warner Brothers,…
Phim: “Chuyện tình xa xứ” (2009), “Để Mai Tính” (2010), “Âm mưu giày gót nhọn” (2013), “Bộ ba rắc rối” (2015),…
Đạo diễn phim “Chị chị em em” (2019)

Có vẻ như chị đang dần lui về sau ống kính thì phải?

Diễn xuất là đam mê lớn nhất không chối cãi thế nhưng quãng thời gian hoạt động ở Việt Nam tôi không nhận được nhiều cơ hội để năng lượng của mình được tỏa ra 100%. Trước “Để Mai Tính” tôi chưa từng nghĩ mình sẽ phát triển sự nghiệp ở đây. Nhưng rồi thành công của bộ phim giúp tôi nhận được nhiều lời mời quảng cáo, phỏng vấn, chưa kể tôi có dịp được hiểu thêm về quê hương của ba mẹ nên quyết định về hẳn. Tuy nhiên khi mình nghĩ rằng mình đã sẵn sàng thì mọi thứ lại không đi theo đúng lộ trình. Tôi không nói sõi tiếng Việt nên nhân vật tôi đóng ít nhiều có yếu tố Việt Kiều khiến vai diễn bị hạn chế, các kịch bản cũng không đủ sức thuyết phục tôi ra phim trường,…

Thời gian đó tôi cũng nhụt chí lắm nửa muốn về Mỹ nửa muốn ở lại. Thế rồi trong một lần trò chuyện với anh Timothy Linh Bùi (nhà sản xuất, biên kịch phim “Ba Mùa” – PV), anh khuyến khích tôi tập viết kịch bản và tạo nên câu chuyện mà mình muốn kể cho khán giả. Lúc đó tôi tự nghĩ, đúng vậy tại sao phải ngồi chờ người ta làm phim cho mình đóng mà không tự tạo nên một bộ phim mà mình thỏa sức sáng tạo? Và rồi tôi có “Âm mưu giày gót nhọn”. Phim không thành công lắm về mặt doanh thu nhưng ít ra người ta nhìn tôi bằng con mắt khác, không xem tôi là “bình hoa di động” nữa (cười), và đặc biệt giúp tôi tự tin ở khâu biên kịch.

Còn về công việc đào tạo diễn xuất mà chị có đề cập ở trên?

À đó là vào khoảng năm 2015. Trước đó tôi được mọi người nhờ góp ý về cách diễn. Ban đầu chỉ là những trao đổi, trả lời thắc mắc về sau thì nhiều nhà sản xuất, đạo diễn mời tôi trực tiếp hướng dẫn diễn xuất cho các diễn viên. Rồi tôi chợt nghĩ, à tại sao mình lại không có một nơi mà ở đó mình có thể thoải mái chia sẻ với bất kỳ ai có đam mê diễn xuất giống mình những kiến thức mà mình đã học ở trường, những kinh nghiệm thực tiễn mình đúc kết từ mười mấy năm lăn lộn trên phim trường. Vậy là tôi mở lớp dạy diễn xuất nhưng… không ai đăng ký cả. Ủa sao kỳ vậy? (cười). Dù gì tôi cũng được đào tạo bài bản, cũng đóng phim trong nước và nước ngoài cũng nhiều, cũng đạt được giải thường mà. Về sau tôi nhận ra là do mình chưa nghiên cứu và đầu tư kỹ lưỡng, tự dưng không không đi mở lớp mở trường thì người ta cũng không đủ can đảm để trao sự tin tưởng cho mình.

Kathy Uyên từng muốn trở về Mỹ sau khi sự nghiệp điện ảnh bị cưỡng lại ở Việt Nam.

Chị giải quyết khúc mắc đó như thế nào?

Tôi nghiên cứu về tình hình diễn xuất chung của diễn viên Việt Nam, cái họ thiếu và cái họ cần là gì. Sau đó tự soạn giáo trình và chia nội dung giảng dạy ra từng cấp bậc phù hợp với khả năng của từng người. Cái khó là làm sao giúp diễn viên Việt Nam hiểu và áp dụng được kỹ thuật diễn xuất của Hollywood một cách nhuần nhuyễn. Giờ thì mọi chuyện ổn hơn rồi. Ban đầu tôi chỉ có Kathy Uyen Acting Studio gồm các workshop nhỏ về diễn xuất, giờ thì với sự hỗ trợ của anh Thanh Bùi tôi mở được A.C.T Academy, là nơi không chỉ dành riêng cho những diễn viên hay đạo diễn với niềm đam mê điện ảnh mà còn là nơi cho tất cả mọi người đến và khám phá cảm xúc của bản thân để có thể tự tin thể hiện chính mình khi đứng trước ống kính máy quay, sân khấu, và trong cuộc sống.

Chị nghĩ sao khi nhiều người cho rằng cơ hội dành cho phụ nữ trong bộ môn nghệ thuật thứ bảy, không chỉ tại Việt Nam mà còn trên toàn thế giới, không nhiều?

Tôi không đồng ý. Bởi, như tôi đã nói, cơ hội không đến với mình thì mình phải tự tạo ra. Thay vì ngồi đó than thở, kêu ca, thậm chí biểu tình đòi công bằng thì mình phải nỗ lực, tự tin và mở con đường riêng. Chưa kể điện ảnh hay truyền hình là lĩnh vực có rất nhiều vị trí như đạo diễn, diễn viên, biên kịch, phục trang, dựng phim,… Hoàn toàn không thiếu cơ hội và thử thách cho tất cả mọi người chứ không riêng gì phụ nữ. Chị nhìn tôi đây. Hồi mới vào nghề, ai cũng bảo tôi đừng làm diễn viên khổ lắm chọn công việc nào nhàn hạ thôi. Tôi mặc kệ. Ngày ngày nhờ ba chở đi casting mấy chục bộ phim mãi mới được một vai be bé. Hồi mới về Việt Nam tôi không nói rành tiếng Việt ai cũng ngại giao vai cho tôi. Rồi không phải vai diễn, bộ phim nào của tôi cũng thành công tuyệt đối. Nhưng tôi làm được thì ai cũng làm được cả. Vấn đề là phải có tự tin và kiên trì theo đuổi đến cùng.

 

Quay trở lại với bộ phim đầu tay trong vai trò đạo diễn của chị, “Chị chị em em”. Dường như tham vọng của chị với bộ phim này không chỉ gói gọn trong chuyện tình tay ba kịch tính với đầy âm mưu, thủ đoạn?

Tôi không biết mọi người có phát hiện ra điều này không nhưng trong khá nhiều bộ phim Á Đông thì cảnh làm tình khiến tôi… bị ức chế lắm. Vì lúc nào phụ nữ cũng ở thế bị động và họ không thật sự tận hưởng khoảnh khắc đáng lẽ ra phải mang lại sự khoái cảm, hạnh phúc cho họ. Ngay cả trên giường mà còn như vậy huống gì là ngoài xã hội. Vì vậy tôi muốn thay đổi vị trí của người phụ nữ trên màn ảnh rộng. Tôi muốn đưa họ lên “kèo trên”, làm chủ cuộc chơi, trao trả quyền lực xứng đáng thuộc về họ, cả trong cuộc sống, công việc lẫn các mối quan hệ. “Chị chị em em” là bước thể nghiệm đầu tiên.

Nghe có vẻ như phim của Kathy Uyên sẽ mang nặng màu sắc nữ quyền thì phải?

Cũng không hẳn đâu. Tôi không thích làm phim giáo điều hay “đao to búa lớn”. Chỉ là ở Việt Nam một thời gian tiếp xúc với nhiều chị em tôi nhận ra phụ nữ Việt Nam nhiều người thông minh, giỏi giang nhưng lại không chịu bộc lộ, cứ giấu cá tính mình vào bên trong. Và tôi muốn đưa những điều đó ra bên ngoài để chứng minh rằng phụ nữ Việt Nam rất tài năng. Phụ nữ trong phim của tôi không hi sinh cho một ai cả, họ sống thật với bản thân mình. Họ không hoàn hảo nhưng có màu sắc riêng. Họ không phải chịu bất kỳ một áp lực nào cả mà tỏa sáng bằng chính nội tâm bên trong.

Vậy sau “Chị chị em em” chị đã sẵn sàng cho dự án tiếp theo chưa?

Hiện giờ trong đầu tôi chỉ có “Chị chị em em” thôi (cười). Thật ra tôi có khá nhiều ý tưởng nhưng đợi “Chị chị em em” xong xuôi tôi mới bắt đầu thực hiện. Có thể tôi sẽ làm một bộ phim về một nhóm phụ nữ với những cá tính, màu sắc khác nhau. Nó không hoàn hảo và đẹp đẽ như “Sex and the city” đâu mà sẽ rất thật, rất đời. Thông qua đó khán giả sẽ thấy được phái đẹp Việt rất mạnh mẽ, quyền lực và hấp dẫn.

Cảm ơn những chia sẻ của chị. 

Thực hiện: Phạm Huyền

19/12/2019, 18:04

Kathy Uyên và Timothy Linh Bùi chật vật Hollywood hóa phim “Chị Chị Em Em”

Bài viết nổi bật

Càng gần đến ngày khởi chiếu, “Chị Chị Em Em” càng khiến khán giả đứng ngồi không yên vì những cảnh nóng bỏng nghẹt thở đầy bạo lực và tình dục của bộ ba Thanh Hằng – Chi Pu – Lãnh Thanh. Mới đây nhất, đạo diễn Kathy Uyên và biên kịch – nhà sản xuất Timothy Linh Bùi tiếp tục nhá hàng một số thông tin hậu trường hé lộ nội dung phim khiến khán giả Việt Nam thực sự bùng nổ.

poster phim chị chị em em
Bộ phim “Chị Chị Em Em” hứa hẹn sẽ trở thành một bom tấn bùng nổ cuối năm 2019 và tạo thành bước ngoặt mới của điện ảnh Việt Nam.

Ê-kíp “Chị Chị Em Em”: “Sẽ có người phải nằm xuống”

Một câu chuyện về người tốt làm những việc xấu vì những lý do chính đáng. Chính vì thế, khi chúng ta nhìn lại, thử thách bản thân mình và thấy mình trong nhân vật. Mỗi khán giả sẽ tìm thấy cho mình những điều độc đáo, hấp dẫn trong từng nhân vật của phim”, biên kịch – nhà sản xuất Timothy Linh Bùi hào hứng chia sẻ về đứa con tinh thần của mình. “Bộ phim này có tình dục, có những câu chuyện lừa dối, có sự bùng nổ và có án mạng. Một ai đó sẽ phải nằm xuống”, anh tiết lộ thêm. Những chia sẻ của NSX hàng đầu Việt Nam này được đi kèm với loạt hình ảnh hậu trường hé lộ nhiều phân cảnh căng thẳng đến rùng rợn. Cảnh nóng, bạo lực và án mạng thậm chí vượt ra khỏi trí tưởng tượng của khán giả. Phân cảnh Lãnh Thanh kéo lê chiếc xẻng đào đất với khuôn mặt vô cảm như được cắt ra từ một bộ phim kinh dị đẫm máu của Hollywood. Những cảnh phim bạo lực, cháy nổ, gào khóc cùng với các cảnh nóng liên tiếp khiến khán giả thực sự choáng váng và tò mò.

phim chị chị em em - ekip làm phim
Theo ê-kíp làm phim, đừng trông chờ vào chuyện tình tay ba với công thức một kẻ phản bội, một người xấu và một người bị hại. Bởi mỗi nhân vật trong phim đều là những người chịu đau khổ, đồng thời gây nên nỗi đau cho người khác.

Chị Chị Em Em” thoát khỏi khuôn mẫu thông thường, không phân chia nhân vật thành hai tuyến chính diện – phản diện, bởi mỗi con người đều đứng chông chênh giữa lằn ranh tốt xấu. Một người tốt có thể làm những điều xấu vì mục đích tốt và ngược lại. Vì thế khán giả phải không ngừng đưa ra phán đoán: ai yêu ai, ai hại ai, ai chết, ai sống.

Ê-kíp chật vật để xây dựng bộ phim chuẩn Hollywood

Xây dựng một kịch bản phức tạp và đa chiều như vậy là một thức thách không nhỏ đối với ê-kíp làm phim. “Chị Chị Em Em là một bộ phim ly kỳ, mới mẻ, thú vị, nguyên bản đối với khán giả Việt Nam. Tôi nghĩ điểm mạnh của bộ phim này là khiến khán giả phải phỏng đoán suốt cả bộ phim. Những khán giả sẽ phỏng đoán câu chuyện theo cách tự nhiên, người nào tốt, người nào xấu, và câu chuyện sẽ diễn biến khôn lường đến cuối cùng”, biên kịch Timothy Linh Bùi tiết lộ. Còn đạo diễn Kathy Uyên cũng dùng chính những chiêm nghiệm của mình để làm phim: “Đôi khi mình phải trải qua hành trình đen tối mới nhận ra là mình cần phải bước ra khỏi bóng tối để mình hướng đến ánh sáng cho chính bản thân mình”. Với nữ đạo diễn, điều thú vị nhất là “Chị Chị Em Em là một bộ phim cực kì đầy màu sắc của cảm xúc”.

phim chị chị em em -chipu và lãnh thanh

“Chị Chị Em Em” không có nhiều nhân vật, câu chuyện gần như chỉ xoáy vào ba nhân vật chính nhưng mỗi nhân vật lại rất đa chiều, điều đó đòi hỏi ê-kíp làm phim, đặc biệt là dàn diễn viên, phải vận dụng mọi kỹ năng để xây dựng nhân vật. “Điều may mắn là các diễn viên của tôi đã ‘cảm’ nhân vật rất tốt, họ khiến cảm xúc của tôi thực sự bùng nổ. Cả ba nhân vật đều khiến tôi ngạc nhiên, run sợ, trách cứ, đồng cảm và thương hại cùng một lúc”, đạo diễn “Chị Chị Em Em” tự hào về Chi Pu, Thanh Hằng và Lãnh Thanh.

phim chị chị em em - thanh hằng

Để truyền tải trọn vẹn câu chuyện của “Chị Chị Em Em”, bạo lực, tình dục và án mạng là không thể thiếu. Ê-kíp làm phim đã phải nỗ lực hết sức vì những cảnh quay này vốn đã khó nhằn, nay lại phải làm theo chuẩn Hollywood. “Nhưng khi nhìn lại thành quả, tôi và cả ê-kíp đều đồng tình rằng mọi nỗ lực là hoàn toàn xứng đáng”, đạo diễn Kathy Uyên cho biết.

Phim dự kiến khởi chiếu ngày 20/12 trên toàn quốc.

 

Nếu không có những tranh cãi, “Vợ ba” có phải là tác phẩm tôn vinh nữ quyền?

Bài viết nổi bật

Dù chỉ là trên màn ảnh, bộ phim “Vợ ba” của nữ đạo diễn Ash Mayfair (Nguyễn Phương Anh) đã cho người phụ nữ một cơ hội được sống với những bản ngã mãnh liệt của mình, bức khỏi những quy chuẩn xã hội và định kiến truyền thống từ bao đời nay. Trong lúc chờ tranh cãi chuẩn bị ngã ngũ, chúng ta sẽ nói gì về thông điệp nữ quyền của “Vợ ba”?

tranh cai vo ba
“Vợ ba” gây nhiều tranh cãi về nội dung và cách thức thực hiện. Nhưng nếu chỉ xét trong phạm vi điện ảnh, đây là một bộ phim cần có.

Vợ ba” là một bộ phim thách thức khán giả, đẩy người xem vào một trạng thái ức chế khó tả (dĩ nhiên không nói đến những người hiểu và yêu mến phim). Tuy nhiên ở góc nhìn cá nhân, người viết nhận thấy rằng bộ phim này là một bộ phim mà thế giới cần, xã hội cũng cần, dù cái chúng ta cần không phải lúc nào cũng là cái chúng ta muốn. Bài viết này chỉ bàn luận đến nội dung đơn thuần của bộ phim, điều mà “Vợ ba” nên được nhìn nhận trước khi đi đến tận cùng những tranh cãi về mặt pháp lý.

Phụ nữ trên phim ảnh: bị cắt xén, tối giản và xem nhẹ

Stacy Smith, giáo sư của Học viện Báo chí Truyền thông Nam California đã phát biểu rằng: “Những hình ảnh về nữ giới, về bản thân chúng mà các cô bé ngày nay nhìn thấy mỗi ngày trên phim là một sản phẩm bị cắt xén, tối giản và xem nhẹ. Chúng củng cố thứ quan điểm rằng giá trị của một cô gái chỉ nằm ở ngoại hình và sự lệ thuộc của cô ấy vào một người đàn ông, thay vì thúc đẩy những giá trị cốt lõi ở chính bản thân các bé”….

“Con gái là phải dịu dàng”, “làm vợ là phải thương chồng”, “làm mẹ là một thiên chức”, “con gái không được cắt tóc ngắn”, “con gái mà mập quá ai thèm yêu?”… Đó chỉ là một vài trong vô vàn những định kiến và rập khuôn mà người nữ từ xưa đến nay phải gánh chịu, không chỉ riêng xã hội Việt Nam mà ở rất nhiều nơi trên thế giới. Chúng ta ngầm mặc định, phái mạnh là nam, còn phái đẹp là nữ. Nhưng đi kèm với cái mặc định “phái mạnh” đó, chúng ta cũng đã vô tình đẩy phụ nữ đến phía bên kia cán cân, để họ trở thành “phái yếu”. Bằng chứng là có vẻ như, chúng ta chưa bao giờ gọi phụ nữ là “phái mạnh” cả, dù ngày nay đã có rất nhiều võ sư nữ, vận động viên thể hình nữ có thể nâng tạ như một người nam, hay những bà mẹ đơn thân mạnh mẽ, một mình nuôi con.

tranh cai cua vo ba
Những nàng công chúa Disney ngày càng đa dạng hơn về xuất thân, màu da, và cách lựa chọn hạnh phúc của mình thay vì phải chịu trói buộc trong khuôn mẫu hiền lành, cam chịu, luôn cần hoàng tử giải cứu như trước kia.

Chứng kiến chiều dài lịch sử điện ảnh thế giới, những chuẩn mực này không ít. Như những hạt mầm với sức sống nghìn năm, chúng được gieo vào đầu trẻ nhỏ từ các nàng công chúa của Disney: xinh đẹp, mộng mơ, luôn chờ hoàng tử của đời mình và dễ dàng nằm vật ra giường khóc nức nở. Rồi lớn lên, hạt mầm được tưới nước bằng “phim người đóng”, với nhan nhản những câu chuyện tình Hollywood mà người nữ chỉ là một món hàng trang sức bên cạnh quý ông mạnh mẽ kiểu James Bond. Hay người nữ còn bị bắt làm một nô lệ với trang phục khiêu gợi như trường hợp công chúa Leia trong “Star Wars: The Empire Strikes Back“. Các nhân vật nữ truyền thống luôn phải xuất hiện với mái tóc dài óng ả, cùng dáng chuẩn eo thon trên nền nhạc quyến rũ, một màn ra mắt ấn tượng nhưng số câu thoại thì không bao nhiêu, mà thậm chí nếu cắt vai thì cũng không ảnh hưởng đến phim. Hollywood gọi đây là “nhân vật trong kho” (stock character), dễ thấy là các cô tóc vàng hoe hay chết ngay tức khắc trong các phim kinh dị.

Nếu ai có theo dõi giải Oscar chắc cũng sẽ biết, qua 91 mùa giải, thế giới chỉ có 5 nữ đạo diễn được đề cử đạo diễn xuất sắc nhất, và chỉ có Kathryn Bigelow là chạm được tượng vàng. Vì vậy, phụ nữ vẫn không ngừng tranh đấu để đòi lại quyền công bằng của mình trên phim ảnh, vì họ tin, phim ảnh có thể tiếp tục gieo mầm vào tiềm thức của một thế hệ mới.

“Vợ ba” có phải tác phẩm tôn vinh nữ quyền?

tranh cai cua vo ba
“Vợ ba” với những hình ảnh tràn ngập tính nữ.

Agnès Varda, Kathryn Bigelow, Sofia Coppola, Greta Gerwig,… là thế hệ những nữ đạo diễn đi trước đó đã và đang mở đường cho hình ảnh người nữ trên phim, phá bỏ đi những rập khuôn đặt ra cho họ. Đó là các nữ đạo diễn tuy chúng ta không biết nhiều bằng những James Cameron hay Steven Spielberg, nhưng là những người được giới chuyên môn công nhận và dành nhiều lời khen cho các cống hiến của họ, cho khúc hoan ca mà họ luôn cất lên, đầy tình yêu với phụ nữ. Việt Nam chúng ta cũng đã và đang có những tiếng nói hòa vào dòng chảy này của thế giới. Ngô Thanh Vân, Việt Linh, Hồng Ánh, Cao Thúy Nhi, Nguyễn Hoàng Diệp… và gương mặt mới nhất, nhưng cũng có thành tích nổi bật nhất trên thị trường thế giới về mặt công nhận và giải thưởng, chính là Ash Mayfair (Nguyễn Phương Anh) với “Vợ ba”.

Bộ phim đầu tay của nữ đạo diễn Ash Mayfair (Nguyễn Phương Anh) chứng minh được rằng khi nói đến nữ quyền, bình quyền trên điện ảnh, người chắp bút không cần phải vẽ nên những nữ siêu nhân, siêu anh hùng với sự mệnh cứu nhân loại, hay những đả nữ, cường nữ với cú đá trời giáng, chí mạng, mà chỉ đơn giản là một cơ hội để người nữ trên phim ảnh được là chính mình, toát lên những bản năng sống con người nhất.

Nếu phải chọn một từ rộng nhất để khái quát chủ đề của phim, có lẽ sẽ là “gender” (giới), với một từ nhỏ hơn là “femininity” (tính nữ). Phim được kể dưới góc nhìn của Mây, người vợ ba, một cô bé ở tuổi mới lớn nhưng trong một năm phải trải qua gần như đủ các giai đoạn quan trọng nhất của một người phụ nữ: làm dâu, làm vợ, làm mẹ dưới khuôn khổ của xã hội phong kiến. Từ góc nhìn này, phim đặt ra những câu hỏi: “thế nào là tính nữ?”, “tính nữ nên được khắc họa như thế nào trên điện ảnh?”, “nhân vật nữ có thể làm gì để phá đi vòng xoay của thể chế?”. Nhưng có lẽ, bài toán lớn nhất mà “Vợ ba” đặt ra từ đầu chính là: “Làm sao để khắc họa người phụ nữ phong kiến một cách đời nhất, sát với bản ngã con người của họ nhất, cho họ được làm cái họ ‘muốn làm’, chứ không phải cái họ ‘phải làm’?

tranh cai cua vo ba
Nếu không có tranh cãi về độ tuổi của diễn viên chính Trà My, “Vợ ba” sẽ là một tác phẩm đánh dấu bước chuyển mình của điện ảnh Việt khi dám để những người phụ nữ chỉ mặt gọi tên những vấn đề về tình dục.

Ash Mayfair phần nào đó đã tìm ra câu trả lời với “Vợ ba“. Đó là hành trình của một cô bé phải trải qua hầu hết các cột mốc quan trọng mà xã hội gán cho một đời phụ nữ, chỉ trong hơn 90 phút phim, còn chúng ta là chứng nhân cho những xung đột ngầm bên trong bản ngã bối rối ấy. Đó là góc nhìn giữa một nữ nhân với nhiều nữ nhân, triệt tiêu hoàn toàn lăng kính bề trên của nam nhân. Trong thế giới ấy, người chồng chỉ xuất hiện để làm đúng hai chức năng của “nam tính cường quyền”: hợp cẩn và trừng phạt.

Khán giả xem “Vợ ba“, bên cạnh những gương mặt bối rối, hoang mang về phim, cũng không ít những đợt sóng âm ỉ chưa thể vỗ vào bờ. Có những khán giả bị ám ảnh bởi phim, thích phim, nhưng vẫn chưa lý giải được cảm giác. Cũng có những người nhận ra ngay thông điệp và chủ đề mà “Vợ ba” muốn gửi gắm. Đó là những trái tim đã bắt cùng tần số mỹ cảm với đạo diễn Ash Mayfair, cùng chung tình yêu dành cho phụ nữ của cô. Đó là những thổn thức của những khán giả nhìn thấy chính mình trong đó, ở thời hiện đại, khi những rập khuôn và định kiến không cho phép họ sống thật với lòng mình.

Các sao nữ tại LHP Cannes biểu tình phản đối nạn quấy rối tình dục

Bài viết nổi bật
ttxvn_cannes
Các ngôi sao và nhà sản xuất phim tham gia biểu tình đòi cải thiện bình đẳng giới trên thảm đỏ Liên hoan phim Cannes 2018 ở Cannes, miền Nam nước Pháp vào ngày 13/5. (Nguồn: AFP/TTXVN)

Trong lịch sử 71 năm của Liên hoan phim Cannes, đã có 82 bộ phim do các nhà làm phim nữ thực hiện xuất sắc có mặt trong các hạng mục tranh giải, song đó vẫn là con số quá nhỏ nhoi.

Trong một tuyên bố, nữ diễn viên Cate Blanchett – Chủ tịch Ban giám khảo Liên hoan phim Cannes 2018 nêu rõ: “Chúng tôi là 82 phụ nữ, đại diện cho số nữ đạo diễn đã được bước lên những bậc thang này kể từ lần đầu tiên Liên hoan phim Cannes ra mắt vào năm 1946. Trong cùng khoảng thời gian đó, có tới 1.688 nam đạo diễn đã bước lên những bậc thang này. Giải thưởng danh giá Cành cọ Vàng đã được trao cho 71 nam đạo diễn, con số quá lớn để nhắc tên từng người, nhưng mới chỉ có 2 phụ nữ từng được trao vinh hạnh tương tự… Phụ nữ không phải là thiểu số trên thế giới, nhưng tình trạng hiện nay của nền điện ảnh lại khác. Chúng tôi cùng nhau đứng trên bậc thang này hôm nay như một biểu tượng cho sự quyết tâm để thay đổi và tiến bộ.”

Các nhà tổ chức cho biết cuộc biểu tình này được tiến hành nhằm hưởng ứng phong trào Time’s Up và phong trào 5020×2020 của Pháp để cho thấy cơ hội trong xã hội và trong nghề nghiệp vẫn còn khó khăn thế nào đối với phụ nữ.

Tham gia cuộc biểu tình này có cả 5 thành viên nữ trong Ban giám khảo Liên hoan phim Cannes năm nay, gồm các diễn viên và nhà sản xuất Cate Blanchett, Kristen Stewart, Ava DuVernay, Lea Seydoux, cùng ca sỹ người Burundi Khadja Nin.

Ngoài ra, sự kiện này cũng có sự góp mặt của nhiều gương mặt tên tuổi trong nền điện ảnh thế giới như các nữ diễn viên Salma Hayek và Jane Fonda, nhà làm phim Patty Jenkins và Agnes Varda – nữ đạo diễn Pháp từng đoạt giải Cành cọ Vàng danh dự tại Liên hoan phim Cannes.

ttxvn_cannes2
Các ngôi sao và nhà sản xuất phim tham gia biểu tình đòi cải thiện bình đẳng giới trên thảm đỏ của Liên hoan phim Cannes 2018 ở Cannes, miền Nam nước Pháp vào ngày 12/5. (Nguồn: AFP/TTXVN)

Cuộc biểu tình này được xem là khoảnh khắc chân thực và có ý nghĩa nhất trong lịch sử Liên hoan phim Cannes – sự kiện vốn được đánh giá là hào nhoáng và hời hợt. Thời điểm tiến hành biểu tình được lựa chọn ngay trước thềm đêm ra mắt bộ phim “Girls of the Sun” của nữ đạo diễn Pháp Eva Husson, có nội dung dựa trên những câu chuyện có thật kể về các nữ chiến binh người Kurd.

Husson là 1 trong 3 đạo diễn nữ trong số 21 nhà làm phim tham gia tranh giải Cành cọ Vàng năm nay. Hai gương mặt nữ khác là Nadine Labaki (với phim “Capernaum”) và Alice Rohrwacher (phim “Happy as Lazzaro”). Phim của đạo diễn Nadine Labaki và Alice Rohrwacher sẽ được chiếu giới thiệu trong tuần này.

Mặc dù là một trong những Liên hoan phim uy tín và lâu đời nhất trên thế giới, nhưng Cannes thường xuyên bị đánh giá là một sân chơi kỳ thị nữ giới, khi có quá ít tác phẩm của các nhà làm phim nữ được chọn vào cuộc đua tranh giải chính.

Việc nhà sản xuất Harvey Weinstein – một trong những nhân vật quan trọng nhất của Liên hoan phim Cannes trong 20 năm qua – bị tạp chí New York Times phanh phui hành vi lạm dụng và quấy rối tình dục nhiều diễn viên nữ đã tạo áp lực rất lớn cho ban tổ chức Cannes năm nay.

Giám đốc Liên hoan phim Cannes 2018 Thierry Fremaux cho biết cuộc biểu tình của 82 ngôi sao nữ là một mốc thay đổi quan trọng để phụ nữ khẳng định sự hiện diện của mình. Ông Fremaux khẳng định Liên hoan phim chọn các bộ phim tranh giải hoàn toàn theo chất lượng chứ không theo giới tính. Tuy nhiên, ông cũng cho biết Liên hoan phim đang có những thay đổi để thể hiện sự cân bằng về giới trong các hội đồng xét chọn giải thưởng.

Trước cuộc biểu tình này, tại Liên hoan phim Cannes 2018 cũng đã có nhiều diễn viên lên tiếng yêu cầu các nhà sản xuất tăng cát-sê cho nữ giới, trong bối cảnh các khoản thù lao cho nam và nữ diễn viên hiện nay quá chênh lệch.

“Quyền lực phái đẹp” tại Liên hoan phim Cannes 2018

Bài viết nổi bật

Đạo diễn nữ Việt Nam: Dòng suối nguồn mạnh mẽ

Bài viết nổi bật

Dấu mốc đặc biệt của điện ảnh độc lập Việt Nam nói chung và đạo diễn nữ nói riêng hẳn là “Đập cánh giữa không trung” của Nguyễn Hoàng Điệp khi bộ phim vừa ra mắt toàn thế giới tại Tuần lễ Phê bình Quốc tế LHP Venice trong tháng 9 và được trao giải “Phim hay nhất” của Hiệp hội Các nhà phê bình phim Châu Âu và Địa Trung Hải (FEDEORA).

Ê-kíp phim "Đập cánh giữa không trung" tại Liên hoan phim Venice

Ê-kíp phim “Đập cánh giữa không trung” tại Liên hoan phim Venice

Khi nói đến nữ giới trong mối liên quan tới điện ảnh, có lẽ ta thường tưởng tượng đến những diễn viên xinh đẹp và thu hút trong các vai diễn hỉ nộ ái ố trên màn ảnh của họ. Hiếm khi ta nghĩ tới người đứng sau máy quay chỉ đạo diễn xuất là nữ giới, bởi trong tương quan với đồng nghiệp nam, họ chiếm thiểu số và những người xác lập được tên tuổi chỉ đếm trên đầu ngón tay. Điện ảnh Châu Á – Thái Bình Dương có Jane Campion (New Zealand), Mira Nair (Ấn Độ), Naomi Kawase (Nhật Bản), Ann Hui (Hồng Kông), Samira Makhmalbaf (Iran), Xiaolu Guo (Trung Quốc),… là những cái tên được biết đến ở quốc tế trong vòng 25 năm trở lại đây. Điện ảnh thế giới có tuổi hơn một trăm năm, nhưng phải tới năm 2014, sau 67 năm tổ chức, LHP Cannes mới có một chủ tịch ban giám khảo đầu tiên là nữ giới: đạo diễn Jane Campion.


Còn ở Việt Nam thì sao?

Trước khi mở cửa vào năm 1986, điện ảnh cách mạng Việt Nam ghi dấu ấn một tên tuổi đạo diễn nữ: NSND Bạch Diệp (1929 –2013). Chính thức trình làng phim truyện dài đầu tay “Người về đồng cói” (1973) và gây ấn tượng với “Ngày lễ thánh” (1976) do NSND Trà Giang thủ vai chính, Bạch Diệp được đánh giá là nghệ sĩ gây ảnh hưởng lớn đến các thế hệ đạo diễn nữ sau này. Đạo diễn – NSƯT Việt Linh coi bà như tấm gương về sự tự tin. Tự tin, bởi trong vai trò người nữ, bạn sẽ chỉ là dòng suối so với những dòng sông to lớn ào ạt của đồng nghiệp nam giới. Nhưng phải chăng cũng chính vì lẽ đó, dòng suối nguồn ấy tiềm ẩn sự mạnh mẽ bất ngờ.

Thời điểm Việt Nam mở cửa cũng là lúc bộ phim đầu tay của đạo diễn Việt Linh (sinh năm 1952) được giới thiệu: “Nơi bình yên chim hót” (1986) với diễn xuất của NSƯT Minh Trang. Với  bộ phim điện ảnh thứ ba “Gánh xiếc rong” (1989), Việt Linh đã khẳng định một phong cách điện ảnh khó trộn lẫn: đó là tính ẩn dụ và nỗi lòng đau đáu về những vấn đề của đất nước, của dân tộc trong tư thế vững chãi của một công dân – nghệ sĩ. Được đào tạo bài bản tại trường điện ảnh VGIK Liên Xô chuyên ngành đạo diễn, Việt Linh còn có thế mạnh về biên kịch và là đồng tác giả kịch bản của nhiều bộ phim ăn khách của đồng nghiệp như “Vị đắng tình yêu” (1990). Chị cũng là người mang đến sự kết hợp của hai gương mặt diễn viên xuất sắc mà điện ảnh Việt Nam từng có được: Đơn Dương và Ngọc Hiệp trong “Dấu ấn của quỷ” (1992). Với “Chung cư” (1999), Việt Linh một lần nữa cho thấy cái nhìn sâu sắc về biến cố lịch sử của đất nước và khả năng dàn dựng linh hoạt. “Mê Thảo – Thời vang bóng” (2002) dựa trên truyện ngắn “Chùa Đàn” của Nguyễn Tuân là sự thử thách một bối cảnh không quen thuộc với chị: miền Bắc đầu thế kỷ XX. 

Sự nghiệp của Việt Linh là dấu son của những đạo diễn nữ Việt Nam thời kỳ đất nước bắt đầu mở cửa, với rất nhiều giải thưởng trong và ngoài nước cùng việc phát hành thương mại ra quốc tế mang tính chất tiên phong ở một số thị trường khó tính như Pháp và Thụy Sĩ. Chị cũng là đạo diễn Việt Nam đầu tiên được Bảo tàng Nghệ thuật bang Queensland (Úc) giới thiệu như một nghệ sĩ điện ảnh đương đại của khu vực với bốn tác phẩm tại triển lãm nghệ thuật đương đại Châu Á – Thái Bình Dương lần thứ 5 (2007).

Ê-kíp phim "Đập cánh giữa không trung" tại Liên hoan phim Venice

Phạm Nhuệ Giang cũng là cái tên được nhắc tới nhiều với hai phim “Bỏ trốn” (1999) và “Thung lũng hoang vắng” (2001). Đặc biệt với phim sau, chị được mời tới LHP Berlin (Đức) trong một chương trình đặc biệt dành riêng cho điện ảnh Việt Nam ở mục Diễn đàn (Forum). Nhuệ Giang chứng tỏ niềm đam mê quyết tâm theo đuổi nghệ thuật khi đã là một kỹ sư xây dựng, chị thi vào khoa đạo diễn của Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội và thuộc thế hệ đầu tiên tốt nghiệp. Cùng chồng – đạo diễn Nguyễn Thanh Vân, Nhuệ Giang thường đặt trọng tâm vào thân phận người phụ nữ trong các tác phẩm của mình và góp phần đưa tên tuổi của diễn viên Hồng Ánh đến với khán giả.

Những đạo diễn nữ kể trên đều thành danh trong thời kỳ điện ảnh Việt Nam thuần túy là điện ảnh nhà nước, và sự phân bổ kinh phí của nhà nước theo các hãng phim ít nhất đảm bảo cho họ có được điều kiện cơ bản làm phim của mình, trên cơ sở phục vụ các mục đích chính trị và xã hội.

Năm 2003, khi sản xuất phim tư nhân chính thức được cho phép, lần đầu tiên xuất hiện những sản phẩm của các hãng phim đứng tên độc lập. Có rất ít phim nghệ thuật được sản xuất trong thời gian kể từ khi tư nhân chính thức tham gia vào sản xuất và định nghĩa lại thị trường như là một ngành công nghiệp điện ảnh. Phim thương mại chiếm lĩnh phòng chiếu và được đánh dấu bởi toàn các tên tuổi nam giới trong vai trò đạo diễn. Thế nhưng người nắm giữ vai trò quyền lực phía sau lại là những phụ nữ. Đó là Vũ Thị Hoa, Đinh Thanh Hương của hãng Thiên Ngân, là Ngô Thị Bích Hiền, Ngô Thị Bích Hạnh của BHD hay gần đây là Hồng Ánh của Blue Productions, Trần Thị Bích Ngọc (trước thuộc Thiên Ngân, hiện là nhà sản xuất độc lập).

Đoàn Minh Phượng là một trong những người tiên phong làm phim nghệ thuật độc lập. Cùng với em trai là Đoàn Thành Nghĩa, chị cho ra đời tác phẩm “Hạt mưa rơi bao lâu” gây tiếng vang quốc tế khi ra mắt thế giới tại mục tranh giải chính của LHP Rotterdam (Hà Lan) và được giới thiệu như là phim độc lập đầu tiên của Việt Nam. Phim sau đó được mời tham dự trên 50 LHP quốc tế thuộc năm châu lục và được một số giải thưởng đáng kể như Phim hay nhất tại LHP Kerala (Ấn Độ) và Bangkok (Thái Lan). Chăm chút tới từng tiểu tiết trong mỗi khuôn hình, kỹ thuật kể chuyện bằng hình ảnh của phim được đánh giá là “lý do vì sao màn bạc được sinh ra” theo như nhận xét của Giám đốc LHP Rotterdam năm 2005. Rất tiếc, Đoàn Minh Phượng sau đó tập trung vào công việc viết văn và chưa hẹn ngày trở lại với điện ảnh.

Năm năm trở lại đây, kể từ dấu mốc “Bi, đừng sợ!” (2010) của Phan Đăng Di – bộ phim độc lập được sản xuất bởi một phụ nữ: Nguyễn Hoàng Điệp, điện ảnh độc lập Việt Nam và vai trò của đạo diễn nữ đã có chuyển biến. Trở về nước làm phim sau nhiều thập kỷ sống ở nước ngoài, Síu Phạm ở tuổi lục tuần đã ngay lập tức gây ấn tượng và xác lập được một chỗ đứng với “Đó… hay đây” (2011) – bộ phim đầu tay của chị. Đây là phim Việt Nam duy nhất được mời dự tranh giải mục “Những dòng chảy mới” (New Currents) của LHP Busan dành cho những tiếng nói mới từ Châu Á.

Một trong số các dòng chảy mới quan trọng là phim tài liệu. Đó là Đoàn Hồng Lê (“Đất đai thuộc về ai?”), Dương Mộng Thu (“Chiếc chiếu của bà Bứa“), Trần Phương Thảo (“Trong hay ngoài tay em”), Nguyễn Thị Thắm (“Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng”). Họ khai thác những đề tài gai góc, những phận người bên lề và nhân vật trung tâm trong phim của họ thường là phụ nữ. Đặc biệt phim của Thắm tham gia tranh giải tại LHP điện ảnh hiện thực tại Paris đầu năm nay và hiện đang đi các LHP vòng quanh thế giới. Một dòng chảy mới khác nữa là phim truyện ngắn được xác lập thông qua những sân chơi dành riêng cho phim ngắn như YxineFF, 3-2-1-Action, 48h,… Qua đó, một số gương mặt đạo diễn nữ hé lộ có những tố chất có thể đi dài lâu hơn với điện ảnh như Nghiêm Quỳnh Trang (“Một cuộc thẩm vấn”), Trương Quế Chi (“Mặt trời đen”) hay Phan Nha Trang (“Ký ức mùa xuân”),… Các gương mặt trẻ này hầu hết có cơ hội tiếp xúc rộng rãi với điện ảnh trong và ngoài nước, cùng sự tự tin về vốn ngoại ngữ của thế hệ mới và công nghệ số của thời đại mới.

Ngoài “Đập cánh giữa không trung” của Điệp, một phim truyện độc lập đầu tay nữa của đạo diễn nữ hiện đang được giới thiệu tại LHP Busan đầu tháng 10 này, đó là “Người truyền giống” của Bùi Kim Quy. Các phim tài liệu dài mới của Đoàn Hồng Lê và Trần Phương Thảo cũng đã hoàn thiện và chờ ngày trình chiếu. Hy vọng một ngày không xa, các bộ phim này không chỉ được tôn vinh tại các LHP quốc tế mà sẽ được phát hành rộng rãi tại rạp Việt Nam để sức mạnh dòng suối nguồn của các đạo diễn nữ đến được với khán giả.

Ê-kíp phim "Đập cánh giữa không trung" tại Liên hoan phim Venice

Thời gian này, nếu phải nghĩ về các nữ đạo diễn điện ảnh Việt Nam, tôi lập tức nghĩ đến Bạch Diệp, Síu Phạm, Nguyễn Hoàng Điệp. Không chỉ vì sự thích hay không phim của họ, mà bởi họ có tác động lớn trong sự nghiệp và tư duy nghệ thuật của tôi.

Nhớ lần đầu xem phim “Ngày lễ thánh”, ấn tượng của tôi – cô gái 24 tuổi: phim quá “dữ dội”. Biết đạo diễn là phụ nữ tôi càng muốn xem lại, không phải để thích hơn, mà để qua người phụ nữ “luôn chọn đường đi khó” này, hun đúc một ước mơ… thầm kín. Về sau, khi đã thành đạo diễn, gặp cô Bạch Diệp, tôi luôn nói “Cô đã giúp cháu tự tin”.

Nếu đạo diễn Bạch Diệp cho tôi niềm tin vào bản thân, thì Nguyễn Hoàng Điệp cho tôi niềm tin vào tương lai điện ảnh đất nước. Tôi không nghĩ mình quá lời, cũng không phải đến khi Điệp có “Đập cánh giữa không trung” đoạt giải, mà ngay khi xem phim ngắn “Hai, Tư, Sáu” và tiếp xúc vài lần với Điệp, tôi đã thấy manh nha mong đợi ở con người đa năng, đa ý tưởng, đa… tình này. Tình với thân nhân, với các đồng nghiệp trang lứa mà cụ thể là đã làm sản xuất cho Phan Đăng Di.

Ai cũng rõ nghề đạo diễn cực nhọc. Thế hệ Bạch Diệp và tôi cực vì thiếu thông tin, công nghệ sản xuất lạc hậu; nhưng chúng tôi – điện ảnh công chức – có ngân sách nhà nước. Các bạn trẻ như Điệp nhọc do phải tự lực. Là người có dăm lượt vác đơn xin hỗ trợ tài chính, nên tôi biết sự gian khó “kinh khủng” của Điệp khi toàn bộ kinh phí thực hiện “Đập cánh giữa không trung” do Điệp xin từ các nhà tài trợ quốc tế. Điệp đã một mình làm tất cả, cùng lúc vẫn chu toàn trách nhiệm làm vợ, làm dâu, làm con, làm mẹ… giữa bao nhiêu biến cố. Không phi thường sao? Không đáng tin sao? Đáng tin hơn khi các nữ đạo diễn trẻ như Điệp – với những cái tên bắt đầu nổi bật như Đoàn Hồng Lê, Trần Phương Thảo, Nguyễn Thị Thắm… có quan hệ đồng nghiệp rất tốt – điều các thế hệ trước, buồn thay, quá hiếm hoi.
         
Còn Síu Phạm? Ngoài 60 tuổi mới làm phim đầu tay là quá lạ thường. Tiếp tục lạ thường hơn khi đi tiếp cuộc đam mê và trở thành hình mẫu làm phim độc lập. Với kinh phí khiêm tốn và phương cách tối giản, Síu Phạm đã cho ra đời những sản phẩm đáng xem, giàu cá tính, giàu tưởng tượng của thứ ngôn ngữ điện ảnh cực đoan, ngẫu hứng mà không phải ai cũng thấu cảm. Mặc, Síu Phạm cứ an nhiên đắm say thế giới của mình, với phim thứ ba do “em” Điệp sản xuất! Síu Phạm cho tôi (thêm) lòng tin nghệ thuật rất cần sự kiên định, thậm chí kiên cường. Rằng trong nghệ thuật không bao giờ quá muộn cho một đam mê thật sự.

                                                                                Đạo diễn Việt Linh

  

Bài: Khôi Xuân

logo

>> Đọc thêm tâm sự của đạo diễn “Đập cánh giữa không trung” – Nguyễn Hoàng Điệp, người không tin vào hạnh phúc của phụ nữ. Hẳn chị có lý do riêng của mình.