Đi tìm “linh hồn bạc” giữa đại ngàn cao nguyên đá

Du Lịch

Quay nược lại thời gian, tôi nhớ dốc Bắc Sum quanh co khúc khuỷu, đèo Cổng trời hôm ấy mờ sương, vượt tiếp dốc Thẩm Mã như sợi chỉ vắt ngang lưng trời, chúng tôi vào Phó Cáo rồi thênh thang giữa thung lũng Sủng Là với hàng sa mộc xanh ngắt trước khi lại nhọc nhằn leo dốc vào nơi biên cương của tổ quốc. Nơi ấy dù cách đường quốc lộ không xa, nhưng cũng chẳng mấy ai vào đó làm gì vì là đường cụt, là “chẳng có gì nổi tiếng” như những địa danh Sà Phìn, Lũng Cú.

Đó là một bản nhỏ mang tên Lao Xa nằm cheo leo trên những sườn núi đá, và chỉ vài bước chân theo con đường mòn nhỏ là tới cột mốc biên giới để sang đất Trung Quốc. Nhưng chính ở đó, lại có một sức hút kỳ lạ với những kẻ đã ngang dọc mảnh đất Hà Giang quá nhiều lần như chúng tôi, chỉ đơn giản, vì Lao Xa có người đàn ông chế tác trang sức bạc gần như cuối cùng trên cao nguyên đá Đồng Văn. Mà tôi vẫn thường gọi là “Người giữ những mảnh hồn của bạc”.

img_1174
Cả miền cao nguyên đá ấy như “nở hoa” mỗi khi mùa xuân về
img_2868
Bạn đồng hành X-Trail V Series được Nissan sản xuất dành riêng cho thị trường Việt Nam

Nếu như với đại đa số người Việt, vàng được coi là trang sức quý giá nhất, đắt tiền và là thước đo, vật cất giữ thì với những người H’Mông, bạc lại là thứ tài sản có giá trị nhất. Từ bạc trắng, người H’Mông có thể chế tác các đồ trang sức cho con trai, con gái khi đi lễ hội, là lễ vật không thể thiếu trong các đám cưới, đám hỏi, của hồi môn, là vật bất ly thân của những thiếu nữ. Đặc biệt hơn, bạc làm ra những chiếc “vòng vía” cho trẻ em đeo để trừ tà ma, khỏi ốm đau, trúng gió. Nếu như ở Hà Nội có hẳn một con phố mang tên Hàng Bạc với hàng chục cửa hàng chế tác, thì trên miền núi cao (mà cụ thể là ở Đồng Văn) giờ những người làm bạc chỉ còn đếm trên đầu ngón tay.

img_1098
Những con đường như sợi chỉ vắt ngang lưng trời
img_2811
Những phút giây thư thái trên chặng đường tìm về người giữ hồn của bạc trên cao nguyên đá Đồng Văn

Đó là lý do vì sao, chúng tôi đã phải nhọc nhằn vượt những con dốc quanh sườn núi, qua làn sương mỏng đến với Lao Xa để vào nhà ông Mua Sè Sính. Ngôi nhà nằm cách đường biên giới Việt Nam – Trung Quốc chỉ chừng 300m, tường cũng được trình bằng đất dày, mái ngói âm dương như bao ngôi nhà truyền thống khác của người H’Mông. Ở cái độ tuổi đã gần 70, ông Mua Sè Sính vẫn còn rất minh mẫn và khỏe mạnh (tuổi thọ của người H’Mông thường rất thấp) để tiếp tục làm đẹp cho đời, cho bao gia đình hay bao lứa đôi nên duyên vợ chồng.

img_7996
Ông Mua Sè Sính vẫn giữ nghề làm bạc đặc sắc ở Lao Xa dù đã gần 70 tuổi.
img_1000
Đôi bàn tay chai sạn đã làm nên hàng ngàn món đồ trang sức cho bao gia đình, cho bao lứa đôi nên duyên vợ chồng.

Gia đình ông đã có hơn 5 đời làm bạc, ông có 9 người con trai mà không có con gái, lò luyện bạc thủ công ở ngay ngoài hiên nhà đã có tuổi đời hơn 100 năm từ đời cụ truyền lại. Mua Sè Sính bắt đầu làm bạc khi chỉ mới là một cậu bé thiếu niên, cho tới bây giờ khi đã ở vào cái tuổi “gần đất xa trời” ông không thể nhớ nổi đã thổi bao nhiêu canh lửa, đã làm bao nhiêu chiếc vòng, chiếc lắc cho đồng bào trên khắp miền cao nguyên đá Đồng Văn. Bạc của nhà ông nổi tiếng khắp vùng, có những ông bố, bà mẹ, những đôi trai gái đi cả ngày trời để nhờ ông làm một món đồ. Giờ thì cả con trai của ông cũng đã nối nghiệp cha cùng giữ hồn của bạc cho một nền văn hóa H’Mông độc đáo.

img_2832
Gia đình ông đã có hơn 5 đời làm bạc, ông có 9 người con trai mà không có con gái, lò luyện bạc thủ công ở ngay ngoài hiên nhà đã có tuổi đời hơn 100 năm từ đời ông cụ truyền lại.
img_0980
Hiện nay, một số công đoạn đã được làm bằng máy thay cho đôi tay như trước kia

Từ xưa đến nay, người con gái H’Mông khi đi lấy chồng không thể thiếu trang sức bằng bạc, thường là một bộ vòng 2 chiếc. Một chiếc thường đúc rỗng chạm trổ hoa văn ở bên ngoài, và một chiếc khác được kết từ các vòng nhỏ lại với nhau. Bạn thử đoán xem giá của một bộ vòng như thế là khoảng bao nhiêu tiền? Câu trả lời là từ 10 – 20 triệu đồng, bởi cái công để làm nên được bộ trang sức đó là vô cùng vất vả.

Cũng có những chiếc vòng vía được làm cho trẻ em đeo cổ hoặc chân tay để trừ tà ma, khi đứa trẻ bị ốm thầy cúng sẽ làm lễ với chiếc vòng để giữ cho ma quỷ không thể xâm nhập vào người, cũng là giữ cho hồn vía của đứa trẻ ở lại không bay đi. Có những chiếc vòng vía bằng bạc lại được đeo suốt cả cuộc đời như tấm bùa hộ mệnh cho mỗi người H’Mông.

img_7955
Một người con trai của ông cũng đang nối nghiệp cha giữ nghề.

Chén rượu ngô trong vắt cứ vơi rồi lại đầy, trong ánh sáng ấm áp nhưng mờ ảo tỏa ra từ bếp lửa, ngoài trời sương giăng kín cả lối đi, rét căm căm, chúng tôi cứ chuyện trò với người đàn ông đã già nhưng vóc dáng vẫn rất nho nhã. Đôi bàn tay chai sạn vì đã khắc biết bao hoa văn họa tiết, đã uốn hàng ngàn chiếc vòng lắc cho đồng bào. Trong câu chuyện giữa vùng biên viễn này, đôi khi sự bất đồng ngôn ngữ làm gián đoạn nhưng những gì mà cả một đời người đã gắn bó, đã thổi hồn giữ lửa cho bạc thì chúng tôi đã ngấm và rất thấm như men say của thứ rượu làm từ ngô trồng trên núi đá vậy.

img_1169
Lao Xa như một bức tranh của sắc màu mỗi khi mùa xuân về
img_7976
Đôi bàn tay ấy vẫn đang ngày đêm thổi lửa giữ hồn cho những mảnh bạc trên miền đá tai mèo xám xịt

Chỉ dăm bữa nửa tháng nữa thôi, hàng cây lê trước hiên nhà sẽ bung nở hoa trắng, cành đào thắm sà trên mái ngói âm dương đã ngả màu theo thời gian cũng sẽ đỏ thắm. Con đường nhỏ vắt mình trên sườn núi vẫn là thử thách cho bất cứ tay lái nào, đá trở nên xám xịt hơn và làm nền cho bức tranh tuyệt sắc của cảnh quan thiên nhiên nơi đây. Đó cũng chính là mùa làm bạc bận rộn nhất bởi khi ấy người H’Mông sẽ làm đám cưới rất nhiều. Vào khoảng thời gian đẹp đẽ ấy, hàng trăm người sẽ lại vượt núi, vượt đèo, băng qua những khu vườn cải vàng, vườn mận đào đang khoe sắc để mang tới những mảnh bạc vụn nhờ ông Mua Sè Sính “biến hóa” thành những món trang sức cho mùa lễ hội.

img_4785
Đường lên cao nguyên đá Đồng Văn luôn là thử thách với bất cứ tay lái nào
img_1101
Toàn cảnh Lao Xa những ngày cuối đông đầu xuân
img_2849
“Cậu bạn” Nissan X Trail đã hoàn thành sứ mệnh kẻ vận chuyển bởi hệ thống động lực mạnh mẽ cùng hệ dẫn động 4 bánh thông minh. Dăm con đường nhỏ dẫn vào bản, có khi là bùn đất, khi là đá trơn nhưng cũng chẳng hề hấn gì với một chiếc xe như thế.

Dọc dòng sông Miện trở về phố thị, chúng tôi chẳng thể quên đôi bàn tay, ánh mắt cũng như câu chuyện về người đàn ông đã dành cả cuộc đời để giữ những mảnh hồn bạc ở lại mãi trên mảnh đất địa đầu của đất nước. Người H’Mông anh hùng chọn những ngọn núi cao nhất để ở với câu nói “Thái theo nước, H’Mông theo mây” (người dân tộc Thái thường sống cạnh các con suối, người H’Mông thì cứ theo mây mà lên núi cao). Giữa lưng chừng trời đó, trong bản nhỏ giữa biên cương, ngọn lửa của lò thổi bạc vẫn bập bùng mặc gió lạnh gào thét…

Thực hiện: depweb

28/12/2018, 07:00

Đến Hà Giang nhiều nhưng bạn đã biết tới hoang mạc đá Sảng Tủng độc nhất?

Du Lịch

Ai đã một lần lên mảnh đất địa đầu tổ quốc, đã qua những con đường cheo leo bên vách núi đá dựng đứng của Đồng Văn chắc hẳn sẽ hiểu được sự nhọc nhằn của mảnh đất này. Không ngoa để nói rằng, cuộc sống ở đây có lẽ khắc nghiệt nhất trên toàn Việt Nam, ở đâu cũng chỉ thấy đá và đá, con người như được sinh ra từ đá và chết vùi vào đá. Và trong cái không gian hơn 600km2 của miền đá khô khát miên man bất tận đó, những vẻ đẹp từ cuộc sống khắc nghiệt cũng hiện lên một cách kỳ diệu.

dsc_1035
Hà Giang vốn được mệnh danh là “mảnh đất của đá và đá”
dsc_1038
Sảng Tủng vốn rất rất ít dấu chân của dân du lịch
img_1059
Nơi mà sự khô cằn của đá hiện rõ trên từng bước chân đi

Dốc Bắc Sum quanh co hiểm trở, núi đôi cô Tiên đẹp mơ màng, dốc Thẩm Mã, Chín Khoanh như dải lụa giữa cao nguyên, đèo Mã Pí Lèng hiểm trở bậc nhất, hẻm vực Tu Sản dựng đứng hàng trăm mét, đường lên Ma Lé chênh vênh như bám vào vách đá… Đá miên man bất tận, đá chất ngất kéo dài hàng trăm cây số, đá khô khốc và chết chóc, nhưng bạn phải đến “Hoang mạc đá Sảng Tủng” mới cảm nhận được sự cực hạn khó nhọc của con người và sự khô khốc chết chóc của đá.

img_4735
Con đường cheo leo vào Sảng Tủng xuyên qua những rừng núi đá
img_9004
Những miền đất khác của Hà Giang cũng khô cằn nhưng lại bừng sắc hoa mỗi khi xuân về

Hoang mạc đá Sảng Tủng được biết đến như một dạng địa chất độc đáo của cao nguyên đá Đồng Văn. Đó là những kiểu núi dạng kim tự tháp hoặc hình nón bên trên nhọn hoặc hơi khum với sườn thẳng tắp một góc chừng 45 độ. Không có cây cối, chỉ có trập trùng đá xám gối vào đá xám mà thôi.

dsc_1008
Chúng tôi đi trên những con đường mà “xe lăn trên đá, đá lăn trên đường”
img_4714
Có rất nhiều “kim tự tháp” đá ở Sảng Tủng

Theo các nhà khoa học, dạng địa hình này được tạo ra bởi các dãy núi đá vôi bị phong hóa, trên bề mặt gần như không có lớp phủ thực vật. Đặc biệt, dạng địa hình này gần như chỉ xuất hiện từ độ cao 1.300m trở lên và nhiều nhất là trong khoảng 1.500 – 1.700m so với mực nước biển.

img_4727
Len giữa những khoảnh đất ít ỏi đó là nguồn sống của đồng bào nơi đây
img_1048
Hoang mạc đá Sảng Tủng là sự thể hiện một cách rõ nét nhất cuộc sống nhọc nhằn trên đá của đồng bào
img_4728
Một cuộc sống nhọc nhằn khi rất rất ít nước sinh hoạt, chỉ trồng được ngô 1 vụ…

Có rất nhiều bãi đá khác nhau ở cao nguyên Đồng Văn như “vườn thú đá Lũng Pù” với nhiều phiến đá hình con thú to nhỏ, hay như “bãi đá hải cẩu” ở Vần Chải, “vườn hoa đá” Khâu Vai, “rừng đá Sà Phìn – Lũng Táo”, “tháp kim Pả Vi”… Những bãi đá ấy vẫn gợi lên cảm giác về sự sống và người dân vẫn có thể gieo ngô vào các hốc đất nhỏ giữa những triền núi đá để mưu sinh.

dsc_0940
Chúng tôi chọn cho mình con đường nhọc nhằn vào Sảng Tủng từ Sủng Là
dsc_1143
Băng qua những thửa đất nhỏ nở đầy hoa
dsc_0996
Để thấy cuộc sống khó nhọc của đồng bào nơi đây

Nhưng hoang mạc đá Sảng Tủng thì lại như một bãi đá vụn hoang tàn. Gần như không có cây cối, không sông suối, cả cảnh quan của vùng đất này gợi lên sự hoang vu một cách kỳ lạ – đó cũng là lý do vì sao các nhà nghiên cứu gọi là hoang mạc đá. Cả vùng hoang mạc chỉ có mấy chục hộ dân sinh sống dưới những thung lũng nhỏ xen kẽ giữa các núi đá.

img_1052
Hoang mạc đá Sảng Tủng vẫn còn hoang sơ bởi đường đi khó nhọc, bởi du lịch chưa đặt chân đến nơi
img_1066
Nơi những ngôi mộ đá rải đầy khắp lối đường đi
dsc_1089
Bên cạnh một cuộc sống bình yên đến lạ lùng

Những ngôi nhà trình tường nhỏ bé trên khoảnh đất nhỏ hiếm hoi chỉ trồng được rất ít ngô hoặc cải bởi quanh năm thiếu nước và khí hậu khô cằn. Đó là những người Mông, Dao, Lô Lô đang kiêu hãnh đương đầu với thiên nhiên và viết nên bản hùng ca sinh tồn, nơi mảnh đất mà người ta vẫn nói rằng “con người ở đó sinh ra từ đá, lớn lên cùng đá, sống trên đá và chết vùi vào đá”.

Du lịch mạo hiểm đang trở thành trào lưu trên thế giới

Du Lịch
shutterstock_340984787
Thay vì tham gia các tour du lịch truyền thống, nhiều người chọn cách tự mình tới những điểm đến xa xôi.

Một loại hình du lịch mới đang dần thay đổi xu hướng du lịch hiện nay. Với những địa điểm độc đáo và các hoạt động ngoài trời cảm giác mạnh, “du lịch mạo hiểm” đang trở thành trào lưu trên toàn thế giới, và được dự đoán cho tới năm 2023 sẽ phát triển nhanh nhất tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Từ điểm cắm trại dưới chân núi Himalaya ở Nepal và Leh Ladakh, Ấn Độ, đến sa mạc khắc nghiệt ở Úc hay những môi trường địa hình đa dạng ở Thái Lan, khu vực này mang đến vô vàn cơ hội lớn cho loại hình du lịch mạo hiểm.

Bắt kịp các xu hướng

Chính phủ các nước như Ấn Độ hay Úc đang ngày càng đẩy mạnh hoạt động giải trí ngoài trời với các sáng kiến thúc đẩy các hoạt động như trekking, đạp xe trên núi, các môn thể thao mùa đông và hoạt động ngoài trời khác. Ví dụ, chính phủ Ấn Độ đã thông qua việc mở thêm hơn 104 ngọn núi tại khu vực Leh. Và thay vì tham gia một nhóm du lịch truyền thống, ngày càng nhiều người thám hiểm đã tự lái xe tới những điểm đến xa xôi này.

ford-everest-2

Bộ Văn hoá và Du lịch Trung Quốc cho biết nhiều du khách Trung Quốc mong muốn được trải nghiệm cảm giác mạnh trong các kỳ nghỉ lễ và thời gian rảnh của mình. Họ đang lựa chọn các chuyến đi tới những điểm du lịch thể thao và hoạt động ngoài trời mạo hiểm – họ cũng chọn các hành trình dài và những cung đường gập ghềnh nhiều hơn như là một cách để giải trí.

shutterstock_331463615
Ngày càng nhiều du khách mong muốn được trải nghiệm cảm giác mạnh trong các kỳ nghỉ lễ và thời gian rảnh của mình.

Mỗi năm, những đụn cát trên sa mạc Gobi và Tengger tại Trung Quốc thu hút hàng nghìn lượt du khách ưa phiêu lưu, mạo hiểm tới tham gia các cuộc thi đua xe off-road, leo núi hay cắm trại. Các khu vui chơi cho khách du lịch đang mọc lên ngày càng nhiều tại những khu vực hẻo lánh này và thu hút những người dân đô thị tìm kiếm một địa điểm “đi trốn”.

everest-base-camp-2

Làn sóng du lịch địa hình và phiêu lưu tương tự cũng đang nổi lên tại Ấn Độ. Nhóm off-road Terra Tigers ở Chennai hiện đang tổ chức 40 chuyến đi off-road mỗi năm, chủ yếu hướng đến các đối tượng lái xe mới tham gia vào bộ môn này. Palar Challenge, một cuộc đua offroad theo nhóm, đang bước vào mùa giải thứ 13 và đặc biệt kêu gọi các dòng xe 4×4 như chiếc Ford Everest tham gia vào sự kiện đua xe kéo dài nhiều ngày này.

Xe nào đi du lịch mạo hiểm?

Chắc chắn phải cần đến một chiếc xe phi thường mới có thể chinh phục những địa điểm khắc nghiệt này, và số liệu cho thấy người tiêu dùng đang tìm kiếm cho họ một chiếc xe off-road hoàn hảo.

everest-base-camp-1

Tại Trung Quốc, công cụ tìm kiếm Baidu cho thấy sự quan tâm đến việc đi off-road và các loại xe SUV (như chiếc Ford Everest) đang ngày một tăng. Số lượt tìm kiếm cho yuèyě chē (xe địa hình) đã tăng vọt trong những năm gần đây, đặc biệt là từ năm 2015.

Còn ở các quốc gia khác như Ấn Độ, Thái Lan, theo các khảo sát độc lập cho thấy rằng nhiều người đã chọn mua SUV để có thể đi địa hình cũng như thường xuyên sử dụng các chức năng off-road hoặc các tính năng hỗ trợ lái xe, kiểm soát địa hình… trong những chuyến đi xa. Với một chiếc SUV có thể đi du lịch mạo hiểm, thường sẽ cần các yếu tố như hệ dẫn động 4 bánh, đa chế độ di chuyển như on-road, bùn lầy, tuyết, off-road, tiện nghi nội thất cũng như đảm bảo tính thể thao thời trang khi di chuyển trong phố. Những mẫu xe điển hình cho việc này như Mercedes – Benz G-Class, Range Rover, Toyota Land Cruiser, Ford Everest…

ford-everest-3

Bí quyết giữ an toàn trong các chuyến phiêu lưu mạo hiểm

• Trước khi đi tới những địa điểm xa xôi, hẻo lánh, nên có ít nhất hai phương tiện cùng tham gia trong mỗi chuyến off-road. “Bạn đồng hành” này sẽ đảm bảo sự an toàn của hành khách trong trường hợp xe bị mắc kẹt hoặc hư hỏng.

• Mang theo các vật dụng thiết yếu như bộ sơ cứu y tế, đồ ăn nhẹ, chăn, dây tời và nhiều nước uống.

shutterstock_706056724

• Mang điện thoại cầm tay hoặc điện thoại vệ tinh cùng sạc, đề phòng trường hợp khẩn cấp.

Và cuối cùng, đừng quên chụp lại những bức hình để chia sẻ kỉ niệm về chuyến đi của bạn tới những vùng đất kỳ vĩ mà mọi người cho là không thể.