Âm nhạc Michael Jackson vẫn nguyên sự ảnh hưởng với đại chúng

Giải Trí

Cách đây 10 năm, người yêu nhạc đã vĩnh biệt ông “vua nhạc Pop” Michael Jackson, một thập kỷ đã trôi qua, nhưng với người hâm hộ, Michael Jackson vẫn luôn là một biểu tượng âm nhạc của thế kỷ 20.

Ngày này cách đây 10 năm, người yêu nhạc đã vĩnh biệt ông “vua nhạc Pop” Michael Jackson. Một thập kỷ đã trôi qua, nhưng với người hâm hộ, Michael Jackson vẫn luôn là một biểu tượng âm nhạc của thế kỷ 20.

Những năm 1970, 1980, 1990, âm nhạc của Michael Jackson len lỏi vào những ngõ ngách sâu kín nhất trong tâm hồn người yêu nhạc.

Với giọng hát của thiên thần, những bước nhảy như một cỗ máy viễn tưởng, tài năng xuất chúng, Michael Jackson có tầm ảnh hưởng sâu rộng trong văn hóa đại chúng.

Những ngày này, ngôi sao gắn tên ông hoàng nhạc Pop Michael Jackson tại đại lộ danh vọng Hollywood ở Los Angeles, Mỹ, luôn là địa điểm thu hút rất nhiều người hâm mộ và khách du lịch.

Nhiều người hâm mộ trong trang phục quen thuộc của Michael Jackson cùng với vũ đạo huyền thoại của ông đã làm sống lại những ký ức âm nhạc một thời.

Bất chấp những ồn ào về đời tư, cái tên Michael Jackson, từng là trái tim của nền văn hóa đại chúng Mỹ và thế giới, sẽ còn rất lâu mới có thể phai nhạt.

Bài: VietnamPlus

27/06/2019, 10:00

Sân khấu Broadway chờ đón vở nhạc kịch về Michael Jackson

Giải Trí
michael_jackson
Huyền thoại âm nhạc người Mỹ Michael Jackson. (Nguồn: Variety)

Thông báo của các nhà sản xuất cho biết vở nhạc kịch sẽ được công diễn vào năm 2020 song không cho biết tên cũng như các thông tin thêm về tác phẩm này.

Đạo diễn và người phụ trách vũ đạo cho vở nhạc kịch này là ông Christopher Wheeldon, người từng nhận giải thưởng kịch nghệ Tony Award.

Những năm 1980, Michael Jackson trở thành hiện tượng của âm nhạc đương đại với những bài hát phá vỡ rào cản chủng tộc và nâng tầm giá trị của ca nhạc như một hình thức nghệ thuật và công cụ quảng cáo.

Ngoài ra, “ông hoàng nhạc pop” còn nổi danh với những điệu nhảy độc đáo đặc biệt là điệu nhảy “Moonwalk” đầy nghệ thuật.

Jackson đã trở thành một trong những cái tên phổ biến nhất nền nghệ thuật toàn cầu trong hơn bốn thập kỷ qua. Năm 2009, ông chính thức từ giã cõi đời vì căn bệnh nhồi máu cơ tim khi bước sang tuổi 50.

Câu chuyện cuộc đời của huyền thoại Jackson từng được đưa vào nhiều tác phẩm nghệ thuật song đều đón nhận những phản ứng trái chiều từ công chúng.

Bên cạnh nhiều tiếng hoan nghênh, nhiều người hâm mộ lại cho rằng các tác phẩm không thể hiện được sự thật hoặc đang tìm cách thu lợi từ tên tuổi ngôi sao quá cố.

Tiết lộ bằng chứng cáo buộc Michael Jackson lạm dụng tình dục trẻ em

Giải Trí

Michael Jackson sau phiên tòa năm 2005. (Nguồn: Getty images)
Independent cho biết ngôi nhà Neverland Ranch của Jackson gần Santa Barbara đã bị khám xét vào tháng 11/2003, một thời gian ngắn trước khi ca sỹ của bài hit ”Thriller” bị cáo buộc bảy tội danh lạm dụng tình dục trẻ em và hai tội danh cung cấp chất kích thích cho trẻ vị thành niên dưới 14 tuổi.
Báo cáo về cuộc khám xét này chưa từng được công bố nhưng tờ Radar Online đã có được những tài liệu được cho là hồ sơ của vụ việc. Trong số những hiện vật thu được ở nhà của Jackson có những bức ảnh chụp trẻ em đang chảy máu hoặc đau đớn, và ảnh những khuôn mặt trẻ em được ghép vào hình cơ thể của người lớn, tờ báo này cho biết.
Trong số những hình ảnh trong hồ sơ, nhiều hình ảnh có thể được mô tả là ảnh nghệ thuật khiêu dâm hoặc khiêu khích, bao gồm các tác phẩm từ một cuốn sách có tựa đề ”The Fourth Sex” (tạm dịch là ”giới tính thứ tư”) của các nghệ sỹ như Chapman Brothers hay Tracey Emin. Những cuốn sách khác được cảnh sát tìm thấy có chứa hình ảnh của trẻ em đang khỏa thân hoặc mặc đồ bơi. Ngoài ra còn có nhiều tạp chí và băng khiêu dâm trong phòng ngủ và phòng tắm của ngôi sao này, trong đó có những ấn phẩm mới của tạp chí Hustler’s Barely Legal và Girls of Penthouse.
Ron Zonen, cựu nhân viên văn phòng luật sư quận Santa Barbara, người tham gia vào vụ truy tố Jackson, cho biết trên tờ Radar rằng nhiều tài liệu trong số này đã được sử dụng để “làm bớt độ nhạy cảm” của những đứa trẻ được cho là đã bị ngôi sao này thuyết phục và dạy dỗ với mục đích lạm dụng. 
Chúng tôi đã xác định năm cậu bé khác nhau, tất cả đều đưa ra cáo buộc lạm dụng tình dục,” ông Zonen cho biết. “Tôi gần như không nghi ngờ gì nữa rằng Michael đã phạm tội lạm dụng tình dục trẻ em.”
Trong cuộc khám xét, các nhà điều tra cũng tìm thấy các loại thuốc có thể sử dụng để điều trị chứng nghiện tình dục, với các đơn thuốc do các bác sỹ khác nhau soạn ra.
Việc công bố các tài liệu năm 2003 đã bị lên án bởi gia đình của Jackson, trong đó có cháu trai của Michael, Taj Jackson.
Không những chẳng có chút sự thật nào trong câu chuyện này, mà tôi còn cảm thấy thực sự chán ghét trò khỉ này. Tự sống đời mình đi và đừng kiếm sống trên cuộc sống của chúng tôi nữa,” anh viết trên Twitter.
Đại diện của nhà Jackson cho rằng vụ việc này đã làm lu mờ sự mất mát của “một nghệ sỹ tài hoa và nhân đạo luôn hết mình giúp đỡ trẻ em thiếu thốn.”
Những người hâm mộ Michael Jackson, bao gồm những người quản lý nhà Jackson, muốn ghi nhớ những món quà tuyệt vời mà Michael đã để lại, thay vì một lần nữa phải nhìn thấy thanh danh của ông ấy bị vấy bùn bởi những tờ báo lá cải,” trích một tuyên bố. “Mọi nội dung trong những báo cáo này, bao gồm những gì quận Santa Barbara gọi là ‘những nội dung có vẻ như được lấy xuống từ mạng Internet hoặc thông qua các nguồn không rõ ràng’ là sai sự thật, và chắc chắn đã được lên kế hoạch để tung ra vào ngày kỷ niệm ngày mất của Michael.
Những người không ngần ngại lợi dụng tên tuổi của Michael thông qua các bài báo mạng ‘câu khách’ rẻ tiền đã lờ đi việc Michael được tòa tha bổng vào năm 2005 đối với toàn bộ 14 tội danh vô căn cứ chống lại ông sau một đợt ‘săn phù thủy’ thất bại.
Michael vẫn vô tội trước những lời lẽ bôi nhọ ngay cả khi đã chết cũng như khi còn sống, mặc dù ông không còn trên đời để tự bào chữa cho bản thân. Như vậy là quá đủ rồi.”
Kelly Hoover, một phát ngôn viên của văn phòng của cảnh sát Santa Barbara, cho biết một số phần trong bộ hồ sơ dày 88 trang được đóng dấu vụ việc điều tra này là các văn bản pháp luật hợp pháp.
Song chị cũng cho biết chúng “được xen kẽ với những nội dung có vẻ như được lấy xuống từ mạng Internet hoặc thông qua các nguồn không rõ ràng” và chưa có bất kỳ bằng chứng chính thức nào được công bố cho các phương tiện truyền thông.
Văn phòng cảnh sát trưởng đã công bố toàn bộ các báo cáo và ảnh chụp như một phần của quá trình điều tra cần thiết cho việc khởi tố và bào chữa,” chị cho biết thêm.
Cuộc điều tra năm 2003 bắt đầu sau khi Gavin Arvizo, khi đó 13 tuổi, đưa ra những lời cáo buộc lạm dụng tình dục trẻ em chống lại Jackson. Ca sỹ này đã phải đối mặt với án tù lên tới 20 năm, song cuối cùng đã được tha bổng tại phiên tòa năm 2005. 
Các luật sư cáo buộc Jackson đã trả một số tiền tổng cộng là gần 200 triệu USD cho khoảng 20 nạn nhân lạm dụng tình dục trước khi qua đời vào năm 2009, nhằm ngăn cản họ công khai những cáo buộc tương tự.
Ngôi nhà Neverland Ranch, hiện phần lớn vẫn thuộc về nhà Jackson, đang được bán trên thị trường với giá 100 triệu USD. 
Các tài liệu điều tra đã xuất hiện một ngày sau khi có thông báo cho biết công ty sản xuất Bad Robot của JJ Abrams đang phát triển một loạt phim truyền hình về những ngày cuối đời của ca sỹ này, dựa trên một cuốn sách mới do người dẫn chương trình truyền hình Tavis Smiley viết với tựa đề ”Before You Judge Me: The Triumph and Tragedy of Michael Jackson’s Last Days.” Cuốn sách không đề cập tới các cáo buộc về lạm dụng tình dục trẻ em. “Tôi không có mặt ở đó, và tôi sẽ không bao giờ biết được,” ông Smiley cho biết trên USA Today.

Theo VietnamPlus

Tài năng hay đạo đức của nghệ sĩ quan trọng hơn?

Giải Trí

Ngày càng nhiều những vụ tai tiếng của các ngôi sao, biểu tượng bị báo chí và dư luận phanh phui, khiến các cây viết tin rằng chúng ta đang ở thời kỳ đỉnh cao của phong trào “bài trừ văn hoá”. Michael Jackson và Big Bang là những trường hợp mới nhất. 

“Nếu bạn lớn lên từ những năm thập niên 70, 80 hay 90, âm nhạc của anh ấy sẽ luôn nằm trong tâm trí bạn. Rồi khi bạn lần đầu tiên nghe ‘Don’t Stop ‘Til You Get Enough’ và nhận ra rằng Michael Jackson nhỏ bé ngày nào giờ đã lớn. Cho đến khoảnh khắc cả sàn nhảy trong đó có bạn được thổi bùng bởi giai điệu của ‘Billie Jean’. Hay có những lúc bạn muốn ở một mình, và ca khúc ‘Man in the Mirror’ vang lên khiến bạn thôi thúc muốn trở thành một con người tốt hơn”, cây viết Brandon Girggs của CNN cảm thán trước bộ phim tài liệu “Leaving Neverland“, nói về những cáo buộc xâm hại tình dục của ông hoàng nhạc pop Michael Jackson.

bai-tru-van-hoa-michael-jackson-2019
Michael Jackson và Wade Robson – người tố cáo ông hoàng nhạc pop xâm hại tình dục trong “Leaving Neverland”.

Sự kiện này được ví như quân bài domino cuối cùng, được tác động bởi hàng loạt vụ bê bối bị phanh phui của những ngôi sao nổi tiếng trước đó như Bill Cosby, Kevin Spacey, Mario Batali,… Cách nước Mỹ khoảng 13 giờ bay, công luận Hàn Quốc cũng đang trong một cơn bão tai tiếng khổng lồ khi Seungri, thành viên nhỏ tuổi nhất của ban nhạc huyền thoại Big Bang phải nói lời chia tay sự nghiệp vì những bê bối liên quan đến việc kinh doanh trái pháp luật và môi giới mại dâm.

bai-tru-van-hoa-seungri
Seungri cúi đầu xin lỗi khán giả, hứa sẽ chấp hành việc điều tra vào thời gian sắp tới.

Từ Michael Jackson đến Big Bang là khoảng cách khá xa cả về địa lý, thành công thương mại cho đến sức ảnh hưởng đối với văn hoá đại chúng, nhưng cả 2 giờ đây đều gặp nhau tại điểm giao chung – chính là nơi mà đám đông hâm mộ có thể tiến lại đủ gần để thấy được những vết xước dưới chân bức tượng vàng.

Những ca khúc kinh điển của họ vẫn còn đó, nhưng câu hỏi đặt ra là: “Liệu việc thưởng thức chúng có còn mang đến cho chúng ta cảm giác tích cực như trước kia”? 

“Một phần trong chúng tôi như chết đi”

Âm nhạc từ lâu đã đóng vai trò như chậu “tưởng ký” trong đời sống văn hoá. Người nghe chỉ cần soi mình vào đó, để những giai điệu dẫn dắt họ quay về thế giới cảm xúc sống động. Nhưng đôi khi, thế giới ấy lại không hiện ra theo cách mà chúng ta mong đợi bởi những ảnh hưởng đến từ hiện tại – tội ác của nghệ sĩ.

bai-tru-van-hoa-2019
Người hâm mộ của Michael Jackson tại London lập chiến dịch ủng hộ ông.

“Cả thanh xuân của tôi lớn lên với suy nghĩ rằng Michael Jackson siêu thực tới mức không thuộc về thế giới này. Sau khi nghe tin anh ấy vừa qua đời từ chiếc radio phát trong xe hơi, tôi đã khóc suốt trên đường về nhà”, Haley Winter nhớ lại. Cô chỉ là một trong hàng triệu khán giả hâm mộ không tin những gì mà bộ phim tài liệu “Leaving Neverland” dài 4 tiếng được chiếu trên HBO đề cập. Bộ phim xoay quanh hai nhân vật James Safechuck và Wade Robson – vốn là những vũ công nhí vào thời điểm gặp mặt Michael Jackson. Họ thuật lại chi tiết việc mình bị ông hoàng nhạc pop xâm hại từ khi chỉ là những cậu bé 7 – 8 tuổi, và kéo dài tới khi họ 14 – 15 tuổi mới chấm dứt. Lúc này Michael Jackson bắt đầu chuyển hướng sang những cậu bé khác.

Đối với các nạn nhân lạm dụng tình dục hay những người đã xem bộ phim, việc nghe được “Beat It” trên đài phát thanh vào năm 2019 có thể giống như việc tình cờ bắt gặp một bản phát lại của “The Cosby Show” – bộ phim truyền hình giúp nam diễn viên kỳ cựu Bill Cosby trở thành “ông bố của nước Mỹ”. Nhưng mới năm ngoái, ông đã phải khăn gói vào tù thụ bản án 10 năm tù giam vì tội tấn công tình dục nhiều phụ nữ.

Nữ nhà báo tên Kang Kyung Yoon chính là người đã đưa ra những chứng cứ về việc nam ca sĩ Seungri, thành viên của nhóm Big Bang, liên quan tới một đường dây môi giới mại dâm đang gây chấn động làng giải trí châu Á.

Còn với Seungri, trong bài đăng lên tài khoản Instagram cá nhân, nam ca sĩ thừa nhận: “Những vấn đề mà tôi gây ra là quá lớn và đã tạo nên quá nhiều xáo trộn cho xã hội”, đồng thời giải thích anh từ bỏ để “để bảo vệ danh dự của Big Bang”. Khắp nơi trên mạng xã hội, cộng đồng V.I.P hùng mạnh ngày nào giờ chỉ biết im lặng trước sự thật quá phũ phàng.

Và rồi, từng người lại trở về tài khoản cá nhân của họ. Thứ mà họ không dám nói lên trước đám đông vì sợ phản đối, giờ đây chỉ xuất hiện trên trang cá nhân. Đó là những dòng khóc thương cho một ban nhạc đình đám, tượng đài của K-Pop, niềm kiêu hãnh trong tim họ suốt 13 năm qua. Đó là những lời oán trách vì hôm nay lẽ ra là ngày vui nhất, khi Park Bom và Dara – hai thành viên 2NE1 vốn được mệnh danh là nhóm nhạc em gái của Big Bang ra mắt teaser mới, nhưng đã bị vùi lấp trong cơn bão thị phi của Seungri.

Và trên hết, đó còn là giấc mơ dang dở về một ngày được thấy các thành viên đông đủ trở lại, cùng họ hát vang ca khúc “Haru Haru”. Đối với họ, ai đúng ai sai chẳng quan trọng nữa, chỉ còn lại một cảm giác đau đớn khi một phần tuổi trẻ sụp đổ phũ phàng. Giờ đây, tất cả đều phải đưa ra những lựa chọn không hề dễ dàng: ủng hộ Seungri và luôn xem anh là một phần của Big Bang, hay chấp nhận phiên bản Big Bang với 4 thành viên?

Kỷ nguyên của “bài trừ văn hoá”

bai-tru-van-hoa-2019
Phong trào “bài trừ văn hoá” luôn gây chia rẽ dư luận. Người thì đứng về đạo đức, người thì giữ vững quan điểm chỉ thưởng thức sản phẩm của nghệ sĩ chứ không quan trọng bê bối đời tư.

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà nhiều nghệ sĩ đã bị huỷ hoại bởi những hành vi sai trái của họ, đa phần bắt nguồn từ phong trào #MeToo. Việc thi hành một bản án lên kẻ phạm tội hay người bị cáo buộc có xu hướng diễn ra nhanh chóng và dữ dội hơn bao giờ hết. Hiện tượng “bài trừ văn hóa” (từ gốc: cancel culture) là khi một ngôi sao nào đó nói hoặc thực hiện hành vi gây tranh cãi, dẫn đến việc những bộ phim họ đóng bị tẩy chay, tour lưu diễn bị ế ẩm, sách phát hành bị ngừng xuất bản. Chúng là những đòn trừng phạt mang tính phong trào, một nỗ lực bắt những kẻ khiến khán giả thất vọng phải cúi đầu chịu tội.

Khi những ai quan tâm tới bộ phim “Leaving Neverland” lật giở tài liệu quá khứ của Michael Jackson, họ mới bàng hoàng phát hiện ra ông từng bị tố cáo xâm hại từ năm 1992, bởi một cậu bé 12 tuổi. Phía Jackson về sau đã trả cho gia đình cậu bé hơn 20 triệu USD để rút đơn kiện. Tới năm 2005, chỉ 4 năm trước khi qua đời, ông hoàng nhạc Pop lại đối mặt với lời cáo buộc mới cùng tội danh. Hiện đã có nhiều hãng phát thanh ở Mỹ tuyên bố ngừng phát các bài hát của Michael Jackson, đẩy nam danh ca vào tình thế phải chịu vết nhơ suốt đời vì không thể tự mình bảo vệ thanh danh. CNN gọi trường hợp của ông là ví dụ mới nhất cho việc “bài trừ văn hoá”.

bai-tru-van-hoa-2019
Nhiều ý kiến cho rằng những phong trào “bài trừ văn hoá” đang góp phần huỷ hoại văn hoá đại chúng. Năm ngoái, danh hài Kevin Hart bị loại khỏi vị trí dẫn chương trình lễ trao giải Oscar vì những phát ngôn kỳ thị người đồng tính.

Cần phải hiểu rằng, “bài trừ văn hoá” là cấp độ lớn hơn nhiều so với tẩy chay, phản đối hay chỉ trích. Gần đây nó mới được nghiên cứu và phân tích ở góc độ học thuật. Năm 2018, cây viết Jonah Engel Bromwich của New York Time đã thực hiện bài viết với tựa đề “Ai cũng có thể bị bài trừ”, từ những biểu tượng văn hoá đại chúng đến những ngôi sao như Bill Gates, Gwen Stefani, Erykah Badu, Cristiano Ronald Do, Taylor Swift, hay Kanye West.

Được bắt nguồn từ những phong trào đấu tranh cho cộng đồng người da đen trên Twitter dưới dạng hashtag, “bài trừ văn hoá” dần tạo nên sức ảnh hưởng lan rộng, và cộng hưởng thành thứ quyền lực tối thượng trong thời đại 4.0. Tại châu Á, khái niệm này cũng được nhận diện thông qua vụ bê bối tình dục của Seungri, cùng nhiều thành viên của những nhóm nhạc nổi tiếng khác bị tung bằng chứng môi giới mại dâm, cưỡng hiếp, cấu kết với tội phạm và cảnh sát để làm ăn phi pháp.

“Rất nhanh và nguy hiểm”, cộng đồng mạng đã thi hành một bản án lên những cái tên nằm trong diện tình nghi, bằng cách tước đi quyền lực ngoài đời của họ: danh dự, sự nổi tiếng, địa vị, di sản để lại,… Ngay cả khi Seungri cho biết anh chủ động rời khỏi YG, vẫn có nghi án cho rằng nam ca sĩ đã bị công ty sa thải. Nếu điều này là thật, cũng dễ hiểu bởi đó là phương án tốt nhất để giảm thiểu tối đa hậu quả mà YG hay Big Bang phải gánh chịu sau này.

bai-tru-van-hoa-2019
Thông thường, các nhóm nhạc huyền thoại hiếm khi tuột dốc hoặc tan rã ở thời kỳ đỉnh cao. Song Big Bang lại có nguy cơ sụp đổ vì tai tiếng của thành viên Seungri.

Càng về sau, câu chuyện càng diễn biến phức tạp hơn khi cộng đồng V.I.P phải đưa ra lựa chọn giữa đạo đức và tình yêu dành cho thần tượng. Với 4/5 thành viên từng gặp tai tiếng nghiêm trọng và một trong số đó đang bị cảnh sát điều tra, sự nghiệp của Big Bang nhiều khả năng là sẽ bị đóng băng mãi mãi. Những ca khúc đình đám làm nên thương hiệu nhóm nhạc huyền thoại cũng chẳng còn vẹn nguyên giá trị như trước kia.

Tương tự vào tháng 7 năm ngoái, Disney đã thông báo quyết định sa thải đạo diễn James Gunn, vì loạt thông điệp hài hước phản cảm mang chủ đề ấu dâm và cưỡng dâm trong khoảng thời gian 2008-2011 bị phanh phui. Sự kiện gây chia rẽ người hâm mộ khi những dòng tweet của Gunn tuy không thể bào chữa, nhưng tài năng của ông cần được giữ lại để tiếp tục phát triển thương hiệu “Guardians of the Galaxy”. Tài năng hay đạo đức của nghệ sĩ quan trọng hơn?

“Bạn không thể xóa bỏ sự trân trọng và tôn kính đối với nghệ thuật chỉ vì những hành động sai trái của người làm ra nó. Tuy nhiên, nghệ thuật xét cho cùng vẫn là sản phẩm nhân bản, vì vậy việc tách biệt hai thứ  là bất khả thi”, Tonja Renée Stidhum, cây viết của The Root nêu quan điểm trước những phong trào “bài trừ văn hoá”. Cô thừa nhận bản thân sẽ không biết nên làm gì hay suy nghĩ thế nào nếu tình cờ nghe một ca khúc của Michael Jackson được phát lại đâu đó.

“Ranh giới nằm ở đâu? Tôi thực sự không biết. Tôi ước mình có thể đưa ra một câu trả lời dứt khoát, nhưng thực sự là không có câu trả lời nào cả”, Stidhum nói. Và có lẽ, câu trả lời còn phụ thuộc vào lựa chọn của mỗi người, nhưng cần đảm bảo rằng ai trong chúng ta cũng sẵn sàng chịu trách nhiệm cho lựa chọn đó.

Văn hóa đại chúng đang đoạn tuyệt với quá khứ?

Giải Trí

Ngày nay, người ta không còn say mê truyện Kim Dung cũng như phim chưởng Tàu, điện ảnh Hồng Kông nữa; không còn nghe nhạc ghi trên đĩa than, không nô nức kéo đến sân khấu mỗi đêm như hơn 50 năm về trước. Nhưng liệu có phải vì thế mà tất cả giá trị văn hoá đại chúng của những thập kỷ xưa cũ đều trở thành gánh nặng trong thời đại kỹ thuật số này?

aretha-franklin-3

Chẳng điều tuyệt vời nào là mãi mãi

Những trào lưu mì ăn liền dễ dãi thời nay dường như đang mài mòn đám tâm hồn hoài cổ. Tâm hồn, hay chính là soul. Người nghệ sĩ nhạc soul cuối cùng mà bạn còn nhớ tên là ai? Ray Charles, Sam Cooke hay Aretha Franklin? Điểm chung giữa họ không chỉ là dòng nhạc, là danh xưng huyền thoại hay biểu tượng của văn hóa đại chúng nửa cuối thế kỷ 20. Họ còn là những cái tên đã rời bỏ chúng ta, một lần và mãi mãi.

Mùa thu 2018, nữ hoàng nhạc soul Aretha Franklin trút hơi thở cuối cùng, khép lại kỷ nguyên huy hoàng của dòng nhạc từng một thời khuynh đảo âm nhạc phương Tây. Cũng như Elvis Presley từng biến radio trở thành văn hoá đời sống của người Mỹ, Michael Jackson và Madonna tạo ra đế chế nhạc hình MTV, Aretha Franklin để lại thứ di sản không thể nào thay thế. Nổi danh từ thập niên 60, bà chính là nguyên mẫu của diva. Không có Aretha, sẽ chẳng thể nào có những Mariah Carey, Céline Dion, Whitney Houston.

aretha-franklin-3-1
Aretha Franklin, người nắm giữ linh hồn nhạc soul đã qua đời vào mùa thu năm 2018

Câu chuyện về dòng nhạc soul với những hưng thịnh và suy tàn trong lịch sử văn hoá đại chúng Mỹ gợi liên tưởng ít nhiều đến thân phận của sân khấu kịch Việt Nam. Khác biệt ở chỗ, âm nhạc dù sao vẫn có thể được thưởng thức và lưu giữ thông qua đĩa CD hay video trực tuyến; còn kịch nghệ thì không thể len vào rạp chiếu phim, thật khó để được o bế trên truyền hình và với sự lỗi thời của mình, nó cũng chẳng dễ tiếp cận lớp khán giả trẻ. Xưa, diễn viên kịch giỏi lấy đi nước mắt, thắp lên niềm vui cho khán giả; còn nay, “diễn như diễn kịch” trở thành một lời phê bình sâu sắc đối với bất cứ diễn viên nào.

2018 là một năm tổn thất lớn đối với sân khấu kịch nước nhà khi phải chứng kiến sự ra đi của hai cánh chim đầu đàn: nghệ sĩ Thanh Hoàng – người ghi dấu ấn với vở “Dạ cổ hoài lang” kinh điển của sân khấu phía Nam và NSND Anh Tú – Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam. Nhắc người cũ lại nhớ đến chuyện xưa. Thuở nào “Dạ cổ hoài lang” ra mắt khán giả, ngày ba suất diễn mà sân khấu 5B Võ Văn Tần không khi nào vơi khách; khán giả thành phố, khán giả nông thôn xếp hàng lũ lượt để xem kì được mới thôi. Thuở nào sân khấu miền Bắc luôn sáng đèn, từ “Macbeth”, “Hamlet” của người Tây đến “Truyện Kiều”, “Vũ Như Tô” của xứ ta.

Những vở diễn một thời là gương mặt của văn hoá đại chúng, giờ đã phủ dày một lớp bụi thời gian. Lớp khán giả trẻ giờ đây chỉ biết đến sân khấu kịch qua những từ khoá: đìu hiu, chợ chiều, không khán giả…

macbeth
NSND Lan Hương và cố NSND Anh Tú trong vở “Macbeth”

Đêm tối của quá khứ, bình minh của tương lai

Gánh nặng sẽ bị đào thải, còn di sản được bảo tồn. Trong thế giới nơi người ta đang làm mọi cách để tiến về phía trước thật nhanh, những giá trị văn hoá đại chúng đến từ quá khứ như nhạc soul, như sân khấu kịch Việt Nam sẽ trở thành một biểu tượng kinh điển hay là thứ đồ cũ lỗi thời?

Bầu trời nhạc soul đã mất đi gần hết những vì sao sáng. Nhưng đêm tối của dòng nhạc ấy lại là bình minh của những dòng nhạc rất thịnh hành sau này như R‘n’B, rock, country và cả hip-hop. Danh sách những nghệ sĩ thừa nhận tìm niềm cảm hứng từ âm nhạc của Aretha dài không đếm xuể: Natalie Cole, Mariah Carey, Whitney Houston, Jennifer Hudson, Alicia Keys, Christina Aguilera, Kelly Clarkson…

Tạm xem là nghệ sĩ thành công nhất của soul đương đại sau Amy Winehouse, Adele rất kiên định trước những xô bồ của nền âm nhạc. Trong sự nghiệp của mình, cô chỉ ra mắt ba album phòng thu, mỗi lần trở lại cách nhau nửa thập kỷ nhưng đã tiếp thêm hi vọng cho lớp nghệ sĩ và khán giả còn coi trọng giọng hát cất lên từ tâm hồn.

bohemian-rhapsody
“Bohemian Rhapsody” – phim tiểu sử về ban nhạc rock vĩ đại nhất mọi thời đại hiện đang phá kỉ lục về dòng phim âm nhạc với doanh thu xấp xỉ 600 triệu USD

Tháng 10 năm ngoái, bộ phim tiểu sử “Bohemian Rhapsody” tái hiện lại chặng đường hình thành và phát triển của ban nhạc Queen huyền thoại đã tạo ra tiếng vang trên toàn cầu. Đáng ngạc nhiên hơn cả, không ai nghĩ bộ phim chỉ toàn nhạc rock và disco này lại hiên ngang nằm ở vị trí thứ 9 trong top 10 phim có doanh thu cao nhất năm 2018, giữa mịt mù khói lửa từ những bộ phim siêu anh hùng.

Ban nhạc Queen – tượng đài âm nhạc của thế kỷ 20 – cũng đã công bố tour diễn mang tên “Rhapsody” sẽ được khởi động vào tháng 7 năm nay, với sự tham gia của giọng ca tài năng có nhiều nét tương đồng về phong cách với cố huyền thoại Freddie Mercury – nam ca sĩ Adam Lambert.

Quay về với sân khấu kịch Việt Nam, sinh thời, NSND Anh Tú từng thổ lộ tâm nguyện một ngày nào đó Nhà hát Kịch Việt Nam có thể dựng một vở của kịch tác gia Chekhov, bởi Chekhov là cái tên không thể thiếu trong kịch mục đối với một nhà hát cấp quốc gia. Thì đây, vở “Cậu Vanya” của Chekhov đã ra mắt khán giả Việt. Trong hai đêm diễn 1-2/12/2018, khán giả ngồi chật cứng khán phòng. Bên cạnh cậu Vanya do diễn viên Đức Khuê thủ vai là nhân vật cô cháu gái do Thu Quỳnh – ngôi sao mới của nhà hát đảm nhận.

cau-vanya
Diễn viên Thu Quỳnh đóng vai cô cháu gái trong vở kịch “Cậu Vanya”

Dù vở kịch cần đến sự hỗ trợ của đội ngũ hàng đầu Nhật Bản, dù được dựng tại Nhà hát Tuổi Trẻ chứ không phải Nhà hát Kịch Việt Nam, nhưng khi tấm màn nhung khép lại, nhìn nụ cười của Thu Quỳnh nở giữa tiếng vỗ tay từ hàng ghế khán giả, ai dám nói rằng sức hút của kịch nói đã hết và sân khấu đã chết? “Cậu Vanya” giống như một tuyên ngôn mãnh liệt rằng sân khấu sẽ tìm được cách để tồn tại.

Khán giả còn hào hứng với những dự án phim remake như “Anh hùng xạ điêu” hay “Thần điêu đại hiệp”, với những bộ phim bom tấn chuộng mốt dùng lại bản hit cũ… là bởi họ còn cảm nhận được hơi thở đương đại trong những hiện tượng văn hoá của quá khứ. Có những điều sẽ chẳng bao giờ trở lại thời hoàng kim, nhưng cũng sẽ không bao giờ chấm dứt dù chỉ tồn tại trong nhập nhoạng bóng tối.

Bởi lẽ, một biểu tượng văn hoá đại chúng xưa cũ sẽ luôn là chất liệu để một hiện tượng văn hoá đại chúng tươi mới khác ra đời.