Từ nỗi sợ viết sai, sợ bị đánh giá đến việc học cách tin vào tiếng nói của mình, “Viết Trực Giác – Tay viết tâm an” của Lê Ngọc không bắt đầu bằng một công thức viết. Cuốn sách bắt đầu từ một câu hỏi khác, điều gì xảy ra khi chúng ta cho phép mình viết mà không quá sợ mình đang viết sai?
Có một ký ức mà nhiều người từng học Văn có thể nhận ra, trước một đề bài, điều đầu tiên xuất hiện đôi khi không phải là cảm xúc về tác phẩm, mà là câu hỏi phải viết thế nào để được điểm tốt.
Những bài văn đi cùng chúng ta qua năm tháng thường có một trật tự quen thuộc gồm mở bài, thân bài, kết bài, luận điểm, dẫn chứng, cách triển khai. Cảm xúc vẫn có, nhưng thường phải đi theo một khuôn khổ đã được định sẵn. Lâu dần, chúng ta học cách viết cho đúng trước khi tự hỏi mình thực sự muốn nói điều gì.
“Viết Trực Giác – Tay viết tâm an” đặt lại câu hỏi về cách chúng ta đến với con chữ. Theo Lê Ngọc, điều khiến một người ngần ngại cầm bút đôi khi nằm ở nỗi sợ viết sai, sợ bị đánh giá và sâu hơn nữa là chưa đủ tin vào tiếng nói của chính mình.
Trong phần trích từ chương “Trực giác chữa lành”, Lê Ngọc nhớ lại những giờ học Văn, khi học sinh được hướng dẫn cách cảm thụ một tác phẩm và làm bài theo những luận điểm đã được vạch ra. Cách viết ấy phục vụ một mục tiêu rõ ràng là đạt điểm tốt. Nhưng trong quá trình đó, người viết cũng có thể học cách gạt cảm xúc sang một bên vì sợ sai.
Đến khi trưởng thành, nỗi sợ ấy thay đổi hình dạng. Người viết sợ đối diện với những tổn thương cũ như sợ viết sai, sợ câu chữ của mình không đủ hay sợ người khác đánh giá, và đôi khi, sợ nhất là một người khác đọc được những suy nghĩ và cảm xúc mà mình vốn chỉ muốn giữ cho riêng mình.
Tác giả nhận xét những nỗi sợ ấy có liên quan đến một nỗi sợ sâu hơn: sợ cô đơn, sợ phải đứng riêng như một cá thể có suy nghĩ và con đường của riêng mình. Khi con người tìm cách sống theo những quy tắc của gia đình hay xã hội để được yêu thương và ghi nhận, họ cũng có thể dần đánh mất khả năng lắng nghe tiếng nói bên trong.
Vì thế, trước khi học cách viết một bài tốt hơn, người viết cần học cách tin vào điều mình nhìn thấy, cảm thấy và muốn nói.
Viết trở thành một cách lắng nghe cơ thể, cảm xúc, ký ức, những điều đang diễn ra trong đời sống và cả những ý nghĩ đôi khi chưa kịp thành hình.
“Khác hoàn toàn với lối viết truyền thống chúng ta từng được học ở trường”, Lê Ngọc viết, điều quan trọng khi thực hành viết trực giác là người viết có đủ tin tưởng vào chính mình hay không, và “chúng ta có cho phép mình bắt đầu không”.
Đó là điểm xuất phát của cuốn sách. “Viết Trực Giác – Tay viết tâm an” không đưa ra một công thức để người đọc áp dụng máy móc. Lê Ngọc viết rằng chị muốn người đọc nắm được tinh thần chung của phương pháp: bất cứ thời điểm nào, bất cứ nơi đâu, đều có thể bắt đầu viết, thuận theo những cảm xúc đang chuyển động bên trong.
Từ đây, viết trở thành một cách lắng nghe cơ thể, cảm xúc, ký ức, những điều đang diễn ra trong đời sống và cả những ý nghĩ đôi khi chưa kịp thành hình.
Bởi vậy, chương “Tay viết tâm an” không bắt đầu bằng kỹ thuật câu chữ mà bằng việc chậm lại, kết nối với thân – tâm – trí và học cách tôn trọng chính mình. Chương “Thực hành viết trực giác” sau đó mới đưa người đọc đến với những bài tập cụ thể hơn: nâng cao cảm thụ bằng năm giác quan, kết nối với cảm xúc, luyện thói quen viết bất cứ khi nào, bất cứ nơi đâu và xây dựng một bài viết có mạch lạc.
Nhưng “trực giác” ở đây không có nghĩa là viết tùy hứng rồi bỏ mặc câu chữ. Sau khi trải nghiệm sống trở thành chất liệu, người viết vẫn cần biết đặt câu hỏi, liên tưởng, zoom in – zoom out, tìm tiếng nói cá nhân, sử dụng dẫn chứng, tương phản và biên tập để bài viết cô đọng, không lan man. Cảm xúc là nơi bắt đầu nhưng kỹ thuật mới là thứ giúp điều đó thành một bài viết có hình hài.
Có lẽ cách Lê Ngọc nói về việc viết cho thấy rõ nhất tinh thần của cuốn sách. Chị không mô tả nó như một quy trình sản xuất câu chữ, mà bằng những hình ảnh gần với chuyển động của cảm xúc: “chữ rớt vào đầu”, “chèo con thuyền chữ”, viết theo những con sóng đang trào dâng trong lòng.
Trong cuốn sách, chị chia sẻ: “Viết bằng trực giác chính là viết bằng tất cả ý nguyện, thôi thúc, khát khao, viết để đáp lại tiếng vọng âm vang trong hang động tâm hồn.”
Cách diễn đạt ấy cũng lý giải vì sao Lê Ngọc không xem viết trực giác như một bộ công thức mới. Với chị, đây trước hết là một trạng thái tinh thần, người viết được phép bắt đầu mà chưa cần biết chính xác mình sẽ đi đến đâu.
Trong phần mở đầu, tác giả kể rằng từ khi biết đọc, biết viết, chị gần như chưa từng ngừng viết, từ những con chữ đầu tiên, những trang nhật ký, trang thơ cho đến sách, báo. Nhìn lại hành trình ấy, chị nghĩ có thể ngoài kia cũng có nhiều người thích viết nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu. Chính mong muốn giúp họ nuôi dưỡng tình yêu với con chữ đã dẫn đến sự ra đời của phương pháp viết trực giác.
Với một người lâu rồi không viết, đây có thể là lời mời để bắt đầu lại mà chưa cần đặt ra yêu cầu phải viết thật hay. Còn với người đã làm nghề viết, đó lại là một cách nhìn khác về công việc vốn quen thuộc: trước khi nghĩ đến cấu trúc, kỹ thuật hay độc giả, thử quay về với câu hỏi mình thực sự muốn nói gì. Bởi một tiếng nói riêng không thể được tạo ra chỉ bằng cách học thêm thật nhiều công thức.
Lê Ngọc gọi đó là hành trình xây dựng lòng tin với chính mình. Khi tin rằng mỗi người là một cá thể có suy nghĩ và cảm xúc không giống bất kỳ ai khác, người viết có thể dần đối diện với những nỗi sợ, rồi viết ra điều mình thực sự muốn viết thay vì cố gắng viết điều người khác muốn đọc.
Đó cũng là lý do “Viết Trực Giác – Tay viết tâm an” hướng đến nhiều nhóm độc giả khác nhau người làm nghề viết muốn tìm lại cảm hứng, người muốn nâng cao kỹ năng nhưng không muốn học kỹ thuật một cách khô khan, người đã lâu không viết và cần một sự bắt đầu dễ chịu, hay đơn giản là bất cứ ai “thèm viết”.
Tên sách đặt hai trạng thái cạnh nhau, bàn tay đang viết và một tâm thế bình an. Có lẽ đó cũng là điều Lê Ngọc muốn giữ lại sau cùng. Viết không cần lúc nào cũng đầy cảm hứng, câu chữ cũng chẳng cần hoàn hảo. Điều quan trọng hơn là sau mỗi lần viết, người ta hiểu mình thêm một chút và bớt sợ tiếng nói của chính mình hơn.
Lê Ngọc đã có hơn 10 năm làm việc với chữ, đi qua thơ ca, văn xuôi, báo chí và kể chuyện thương hiệu; hiện giảng dạy các lớp viết sáng tạo tại Sun & Moon Academy và tổ chức các khóa học viết tại Viet Trực Giác. Trước “Viết Trực Giác – Tay viết tâm an”, chị đã xuất bản “Nhà có hai người” (2017), “Đành rằng giông bão lắm khi, cứ mơ và cứ yêu đi em à” (2019) và “Tan” (2021). Cuốn sách mới được Wave Books và NXB Văn học phát hành năm 2026.
Tại buổi ra mắt sách ở Huế ngày 8/11, Lê Ngọc chọn bắt đầu bằng thơ, tiếng trống handpan và một cuộc trò chuyện với độc giả, thay vì chỉ giới thiệu nội dung cuốn sách. Cách một cuốn sách về viết được đưa đến với người đọc bằng âm thanh, nhịp điệu và cảm xúc cũng phần nào phản ánh điều tác giả theo đuổi: trước khi câu chữ xuất hiện trên trang giấy, chất liệu của nó đã có mặt trong đời sống.
Có lẽ hành trình viết bắt đầu từ một khoảng lặng, nơi người ta chịu khó lắng nghe chính mình trước khi đặt những con chữ đầu tiên xuống trang giấy.
