Trong Kinh Thánh, cơ thể đàn bà là sự phái sinh từ cơ thể đàn ông. Cơ thể đàn bà là biểu tượng cho rất nhiều thứ: cái đẹp, sự cám dỗ, sự sống, tội lỗi… Người phụ nữ trong “Người ăn chay” của Han Kang đã tuyệt thực để hủy hoại cái vỏ bọc phái sinh kia, từ bỏ ngụ ngôn nguyên thủy về người đàn bà.
Rất nhiều câu chuyện của Han Kang đều có hạt nhân là một thay đổi nào đó trên cơ thể một người đàn bà: khi họ bỗng chán ăn, khi họ chợt không nói được, khi họ mất đi một ngón tay, khi họ lên cơn sốt, khi làn da họ nổi lên những vết thâm, khi họ bị cưỡng hiếp, khi họ có một ngón tay thừa hoặc khi họ phẫu thuật cắt bỏ ngón tay thừa ấy…
Sự nổi loạn của cơ thể như một dấu hiệu, một điềm triệu, rằng cơ thể không còn muốn phục tùng thế giới này nữa. Nó nổi loạn, chống lại cái thế giới âm ỉ bạo lực.
Được sáng tác ngay trước “Người ăn chay”, tiểu thuyết “Tay người lạnh giá” kể về một nhà điêu khắc chuyên đổ khuôn thạch cao sống từ cơ thể phụ nữ. Đây là một truyện lồng trong truyện. Một nữ nhà văn tham gia buổi triển lãm của nhà điêu khắc kia, rồi lại tình cờ được đọc nhật ký của anh ta trước khi mất tích. Nghĩa là có ít nhất hai cái nhìn lồng vào nhau: ánh nhìn của đàn ông (male’s gaze, một thuật ngữ quen thuộc) và ánh nhìn của phụ nữ về ánh nhìn của đàn ông.
Có hai người đàn bà xuất hiện trong cuốn nhật ký: một người trầm cảm và mắc chứng ăn uống vô độ; một người xinh đẹp thành đạt, chỉ là cô từng có một ngón tay thừa. Cơ thể bất bình thường của người thứ nhất và cơ thể hoàn mỹ của người thứ hai đều là những cuộc biểu tình. Người thứ nhất ăn thật nhiều để lão cha dượng ghê tởm mà không cưỡng hiếp mình. Người thứ hai đắp lên vỏ bọc toàn bích để dập tắt nỗi đau bị bắt nạt. Điều đau đớn nhất là: họ tự bạo lực với bản thân để trung hòa với bạo lực từ người khác.
Từng có một Kawabata Yasunari dựng lên trường đoạn một người lính Nhật, trước nhiệm vụ cảm tử, đề nghị bạn gái cho tạo tác một chiếc bát từ khuôn bầu ngực của cô. Nhiều năm sau, khi nàng áp chiếc bát lên khuôn ngực mình, nó không còn vừa vặn nữa. Chiếc bát vẫn vậy, cơ thể nàng thì thay đổi.
Giờ đây, ta có một Han Kang dựng lên trường đoạn người thợ điêu khắc đổ khuôn cả cơ thể ngấn mỡ của cô gái để làm quan tài cho chính mình. Khi nàng quay lại, thấy cái vỏ cơ thể xấu xí từng là mình, nàng đập nó vỡ tan.
Ta không biết người đàn bà trong truyện Kawabata cảm thấy gì khi áp chiếc bát xưa vào bầu ngực mình. Nhưng Han Kang, có lẽ vì là một người đàn bà, hiểu rõ hơn mối quan hệ của đàn bà và cơ thể chính mình. Đó là một mối quan hệ vô cùng phức tạp: ta vừa căm ghét cơ thể, ta lại cũng yêu thương nó, ta muốn nâng niu nó, nhưng ta cũng muốn vứt bỏ nó, ta vừa muốn xinh đẹp hơn, ta vừa muốn là chính mình. Bởi người khác yêu hay ghét ta, chiều chuộng hay ghê tởm ta, tất cả đều phụ thuộc vào cái vỏ bọc cơ thể này. Nó chỉ là vỏ bọc, vẫn biết thế, nhưng nó đã dính liền với ta. Từ mặt nạ, nó trở thành chính ta. Như những câu thơ này:
“Anh có trông con ốc
suốt đời mang cái vỏ của mình
nhưng cất đi gánh nặng trên lưng
nó cũng không sống nữa?”
Lưu Quang Vũ
Trong văn chương Han Kang, cơ thể là bảo tàng của khiếm khuyết, của nỗi đau, và những rối loạn chức năng nho nhỏ là di chứng của một lịch sử bạo lực quy mô lớn hơn nhiều.
Người phụ nữ trung niên trong “Bài học tiếng Hy Lạp”, bỗng một ngày, mất khả năng ngôn ngữ. Từ một người yêu ngôn từ, yêu cách một âm thanh cất lên, giờ đây, mỗi khi mở miệng, cô buồn nôn. Bởi ngôn từ trong thế giới hiện đại đã bị bạo lực hóa. Khi một từ ngữ cất ra, nó trở thành con dao cắt xẻ thực tại. Người phụ nữ trong “Người ăn chay” thì mất khả năng tiếp nhận thịt các loài động vật, và sự rối loạn là di sản của chiến tranh, giết chóc, đổ máu.
Trong “We do not part”, tác phẩm mới nhất của Han Kang sau khi đoạt giải Nobel văn chương, In-seon là một nghệ sĩ thị giác thực hiện dự án nghệ thuật tưởng nhớ những nạn nhân trong vụ thảm sát ở Jeju năm 1949. Một ngày, cô vô tình cưa đứt ngón tay trong khi sáng tác.
Để cứu cái ngón tay bị đứt, các bác sĩ cứ vài phút một lần, bắt In-seon phải dùng kim đâm vào đầu ngón tay cho máu chảy ra, nhằm ngăn máu đông lại và làm hoại tử phần thịt. Bác sĩ nói, cô phải liên tục trải qua cảm giác đau đớn tới tận xương tủy ấy nếu không muốn mất cái tay vĩnh viễn.
Phải nhắc cho cơ thể về nỗi đau để nó tiếp tục tồn tại. Phải chăng, với lịch sử cũng thế? Cách duy nhất để những vết thương lịch sử liền lại không phải là làm lơ lịch sử ấy đi, mà là phải liên tục chọc kim vào vết thương ấy, để nó chảy máu đi chảy máu lại, để nỗi đau không ngừng hiện hữu, để những dằn vặt không biến con người thành thờ ơ và vô cảm.
Những người đã chết trong vụ thảm sát ở Jeju thường ghé thăm giấc mơ của nhân vật chính trong “We do not part” trong hình ảnh một rừng cây. Đó là hàng nghìn thân cây đen mục nát, nhô lên khỏi mặt đất phủ đầy tuyết trắng, chúng đứng co cụm, run rẩy, san sát.
Hóa thành cây là nỗ lực phản kháng cuối cùng của con người. Người phụ nữ tuyệt thực của “Người ăn chay” hóa cây. Hiện tượng mất tiếng nói trong “Bài học tiếng Hy Lạp” cũng có thể coi là một kiểu thực vật hóa. Và trước đó, trong truyện ngắn cùng chủ đề của Han Kang, “The fruit of my woman”, người chồng trở về nhà và phát hiện ra nơi ban công, vợ mình đã biến thành một cái cây. Khi còn nhỏ, cô từng mơ thấy mình biến thành một cây bạch dương cao lớn, đâm xuyên qua trần ban công, xuyên qua mọi lớp bê tông cốt thép của tòa chung cư để vươn tới tự do.
Từ một người gia trưởng, thực dụng, anh bỗng trở nên dịu dàng, chăm chỉ bắt rệp, leo núi gánh nước khoáng về tưới cho cô. Anh thấy những chiếc rễ trắng muốt mọc ra từ đùi cô, những bông hoa đỏ thẫm nở rộ trên ngực. Cuối cùng, cô ra trái.
Khi người đàn bà từ bỏ cơ thể nguyên thủy và ngụ ngôn nguyên thủy về mình, người đàn ông cũng từ bỏ ngụ ngôn nguyên thủy về anh ta. Tất cả đều được tự do.
