Nếu lông thú được thay bằng lông giả, len được thay bằng sợi tổng hợp, da được thay bằng da thuần chay, nhưng số lượng quần áo vẫn tiếp tục tăng, thì bài toán môi trường vẫn chưa thực sự được giải quyết.
Tháng 12/2025, Hội đồng các Nhà thiết kế Thời trang Hoa Kỳ (CFDA) cho phép lông thú xuất hiện trong các bộ sưu tập thuộc lịch trình chính thức của Tuần lễ Thời trang New York. Theo tổ chức, quyết định này nhằm khuyến khích các nhà thiết kế nhìn sâu hơn vào tác động của ngành thời trang đối với động vật, đồng thời thúc đẩy việc nghiên cứu chất liệu và hướng đến những lựa chọn bền vững hơn.
Nói cách khác, ngành thời trang là một cỗ máy không bao giờ đứng yên. Nó đang thay đổi, hoặc ít nhất đang nỗ lực cho thấy mình đang thay đổi. Da và lông thú dần được thay thế. Chất liệu thuần chay xuất hiện ngày một nhiều. Vật liệu tổng hợp tái chế được đưa vào câu chuyện về thời trang tuần hoàn. Sợi bông đi cùng yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Len được đặt trong những tiêu chuẩn liên quan đến phúc lợi động vật và nguồn cung có trách nhiệm. Những khái niệm như vật liệu tái tạo, vật liệu có nguồn gốc sinh học, tác động môi trường thấp, truy xuất nguồn gốc hay phát thải ròng bằng 0 đang dần bước vào vốn từ của thời trang. Một ngành công nghiệp từng vận hành dựa trên khao khát, tốc độ và sự dư thừa, giờ đây nói nhiều hơn về trách nhiệm.
Cũng từ đây có thể hiểu vì sao Chủ tịch CFDA – Steven Kolb cho rằng ngành thời trang đang đứng về phía của những thay đổi. Khi một ngành công nghiệp đã bắt đầu thay lông thú bằng các chất liệu khác, đầu tư vào vật liệu thay thế và cam kết giảm tác động đối với động vật, một cuộc biểu tình kêu gọi loại bỏ thêm một vật liệu khác rất dễ được nhìn nhận như sự phủ nhận những bước tiến đã đạt được. Xét cho cùng, len không nhất thiết phải khai thác từ lông thú. Việc thu hoạch len không đòi hỏi phải giết mổ con vật. Đây là vật liệu tự nhiên, có khả năng tái tạo và sở hữu những đặc tính thường được nhắc đến trong các cuộc thảo luận về vật liệu bền vững. Vì vậy, từ góc nhìn của ngành công nghiệp, việc lựa chọn len có chứng nhận thay vì những chất liệu gây tranh cãi hơn có thể được xem là một bước tiếp theo trên con đường hướng đến sản xuất có trách nhiệm.
Vừa qua, nhóm biểu tình tại buổi trình diễn Xuân Hè 2027 của COS không phản đối lông thú mà phản đối việc sử dụng len. PETA dẫn lại một cuộc điều tra tại một cơ sở sản xuất len ở Nam Phi, nơi được chứng nhận NATIVA, và cáo buộc có hành vi ngược đãi động vật trong quá trình lấy len. Tuy nhiên, đây là những cáo buộc dựa trên cuộc điều tra do PETA công bố, không phải kết luận độc lập về toàn bộ ngành len hay tất cả các cơ sở được chứng nhận NATIVA. Ở chiều ngược lại, H&M, công ty sở hữu COS, cho biết hãng chỉ sử dụng sợi có nguồn gốc động vật từ những trang trại được chứng nhận và ưu tiên nguồn tái chế khi có thể.
Nhưng dù đồng tình với phương pháp của PETA hay không, điều tổ chức này làm được vẫn là đặt ra một dấu chấm hỏi khó bỏ qua: một chứng nhận trong ngành thời trang có thực sự bảo chứng cho khía cạnh đạo đức của vật liệu hay không? Và ngành thời trang có thể tiếp tục thay thế chất liệu bao nhiêu lần trước khi xuất hiện một câu hỏi khác: liệu vấn đề cốt lõi có nằm ở chính vật liệu mà một thiết kế sử dụng?
Có một sự thật là phía sau những tiếng kêu phản đối của PETA còn có một thứ khó che đậy hơn: những con số. Nhìn vào những cam kết mà ngành thời trang đưa ra trong vài năm qua, người ta dễ tin rằng một cuộc chuyển mình đang diễn ra. Nhưng đặt những lời hứa ấy cạnh quy mô thực tế của ngành, khoảng cách giữa cam kết và kết quả hiện ra rõ hơn. Theo báo cáo năm 2025 của Apparel Impact Institute (Aii), lượng phát thải khí nhà kính của ngành may mặc đã tăng 7,5% trong năm 2023, lên 944,24 triệu tấn CO₂, tương đương khoảng 1,78% tổng phát thải khí nhà kính toàn cầu theo cách tính của báo cáo. Đây cũng là lần đầu tiên lượng phát thải của ngành tăng trở lại kể từ khi Aii bắt đầu theo dõi vào năm 2019.
Đáng chú ý, mức tăng này không chỉ đến từ cách ngành sản xuất quần áo, mà còn từ chính quy mô sản xuất ngày càng lớn và lượng sợi được tiêu thụ nhiều hơn, trong đó polyester nguyên sinh đóng vai trò đáng kể. Aii cho biết sự gia tăng sản lượng, đặc biệt từ thời trang siêu nhanh, cùng mức độ phụ thuộc ngày càng lớn vào polyester nguyên sinh là những yếu tố chính đẩy phát thải đi lên.
Sau đó, Textile Exchange đưa ra một con số khác cho thấy quy mô của vấn đề: năm 2024, thế giới sản xuất khoảng 132 triệu tấn sợi cho các lĩnh vực may mặc, dệt may gia dụng và giày dép, tương đương 4 tấn sợi được sản xuất mỗi giây. Cùng lúc, lượng phát thải khí nhà kính liên quan đến quá trình sản xuất nguyên liệu cho những lĩnh vực này đã tăng 20% trong vòng năm năm, tính từ mốc 2019. Chỉ riêng con số ấy đã đủ đặt những chiếc nhãn “bền vững” đang xuất hiện ngày càng nhiều trên quần áo vào một vấn đề khác. Đó là một thiết kế được làm từ chất liệu gì, mà còn ở số lượng được sản xuất, tốc độ đưa sản phẩm ra thị trường và khoảng thời gian một món đồ thực sự được sử dụng trước khi bị thay thế.
Liên Hợp Quốc từ lâu đã cảnh báo về lượng chất thải mà ngành dệt may tạo ra, trong bối cảnh vòng đời sử dụng quần áo ngày càng bị rút ngắn. Khi đó, bền vững có nguy cơ trở thành một câu chuyện xoay quanh chất liệu nhiều hơn là mối quan tâm về hệ thống sản xuất và tiêu dùng. Nó cũng đặt ra cho các nhà mốt thách thức phải làm thế nào để thay đổi cách tạo ra quần áo, thay vì chỉ tìm chất liệu mới có thể kể lại dưới một câu chuyện “xanh” hơn.
Và cũng từ đây, sự xuất hiện của PETA trên sàn diễn không có nghĩa mọi phương thức của tổ chức đều được chấp nhận, hay mọi cáo buộc đều có thể đại diện cho toàn bộ ngành thời trang. Khi phản đối việc sử dụng len, PETA đang nhắm vào một mắt xích cụ thể trong chuỗi sản xuất. Nhưng sự hiện diện của họ tại một show diễn lại khiến vấn đề được mở rộng: thời trang đã dành quá nhiều sự chú ý cho việc thay đổi chất liệu, trong khi một trong những vấn đề lớn nhất vẫn nằm ở quy mô sản xuất.
Nếu lông thú được thay bằng lông giả, len được thay bằng sợi tổng hợp, da được thay bằng da thuần chay, nhưng số lượng quần áo vẫn tiếp tục tăng, thì bài toán chưa thực sự được giải quyết. Tác động chỉ được chuyển từ chất liệu này sang chất liệu khác mà thôi. Chất liệu tổng hợp là một ví dụ. Chúng không liên quan đến việc khai thác da hay lông động vật, nhưng phần lớn vẫn có nguồn gốc từ nhiên liệu hóa thạch. Khi thời trang ngày càng phụ thuộc vào polyester, câu chuyện về môi trường và đạo đức cũng không vì thế mà khép lại. Mối quan tâm chuyển từ phúc lợi động vật sang dầu mỏ, phát thải carbon và những sợi vi nhựa phát sinh trong quá trình sử dụng, giặt giũ. Vấn đề không biến mất, nó thực chất chỉ đang thay đổi hình thức thể hiện.
Đó cũng là trọng điểm mà những cuộc phản đối như của PETA liên tục diễn ra. Giữa một sàn diễn được tạo ra để nói về cái đẹp và những thiết kế mới, chất liệu vẫn có thể kéo câu chuyện trở lại với những gì diễn ra phía sau quần áo: chúng được làm từ đâu, bằng cách nào, với quy mô nào và sẽ tồn tại trong bao lâu. Khi thông tin công khai chưa rõ ràng, mỗi chất liệu mới vẫn có thể trở thành điểm bắt đầu của các cuộc tranh luận.
Có một nghịch lý trong câu chuyện này: các bên đều đang nói về đạo đức, nhưng mỗi bên không hướng về cùng một trọng điểm. PETA nói về quyền lợi động vật. Ngành thời trang nói về chất liệu và lợi nhuận. Các tổ chức khí hậu nhìn vào phát thải. Nhà sản xuất nhìn vào chuỗi cung ứng. Người tiêu dùng nhìn vào chất lượng và giá bán. Sau cùng, sản phẩm là nơi tất cả mối quan tâm gặp nhau.
Không có chất liệu nào có thể tự mình giải quyết một hệ thống được vận hành trên quy mô sản xuất dư thừa. Thay lông thú bằng chất liệu khác là một sự thay đổi. Sử dụng chất liệu tổng hợp tái chế thay cho polyester nguyên sinh là một thay đổi. Tìm kiếm vật liệu có nguồn gốc sinh học là một thay đổi. Giảm phát thải trong quá trình sản xuất cũng vậy. Những nỗ lực ấy không nên bị phủ nhận chỉ vì chúng chưa thể giải quyết toàn bộ vấn đề. Nhưng chúng cũng không thể trở thành lý do để những vấn đề còn lại bị đặt ra ngoài cuộc thảo luận.
Sau cùng, một ngành công nghiệp thực sự thay đổi không chỉ tìm ra một chất liệu ít gây tác động hơn. Nó còn phải đối diện với bài toán về quy mô sản xuất. Đây có lẽ mới là cuộc thay đổi khó nhất, bởi nó không tạo ra một chất liệu mới để trình diễn, không mang đến một chiếc nhãn “bền vững” để đặt lên sản phẩm, không mở ra một chiến dịch dễ kể và cũng không tạo thêm một lý do để tổ chức sàn diễn. Nó chỉ đặt ngành thời trang đối diện với vấn đề mà từ lâu chưa thể giải quyết: chúng ta có thực sự cần sản xuất nhiều đến thế không? Có lẽ, phía sau tất cả những cuộc tranh luận về chất liệu, chứng nhận và trách nhiệm, sự sản xuất quá độ mới là điều khó nhất mà thời trang phải đối diện.
