Với chiều dài lịch sử hơn 13 thế kỷ, nền văn minh A-Rập là một trong những trụ cột quan trọng của lịch sử thế giới. Những di sản văn hóa, truyền thuyết và các câu chuyện lịch sử còn nhiều bí ẩn đã tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt đối với các nhà nghiên cứu. Trong dòng chảy đó, “Lịch sử các dân tộc A-rập” được đánh giá là công trình đồ sộ, bao quát tiến trình hình thành và phát triển của thế giới A-Rập từ thế kỷ VII đến thế kỷ XX.
Tác phẩm do Albert Habib Hourani biên soạn. Ông là học giả người Anh gốc Liban, đồng thời là một trong những chuyên gia hàng đầu thế giới về lịch sử A-rập và Trung Đông. Ông đã dành trọn cuộc đời cho việc nghiên cứu thế giới A-Rập và Islam giáo từ thời cổ xưa đến hiện đại. Albert Hourani không chỉ để lại dấu ấn qua hàng loạt công trình học thuật có giá trị, mà còn góp phần đưa Trung tâm Nghiên cứu Trung Đông trở thành một tổ chức nghiên cứu hàng đầu châu Âu về Trung Đông hiện đại. Trong số các tác phẩm của ông, “Lịch sử các dân tộc A-Rập” được xem là cuốn sách thành công và có sức ảnh hưởng sâu rộng nhất.
Lấy cảm hứng từ thế giới A-rập rộng lớn, cuốn sách như một hành trình dài, đưa người đọc đi từ những năm đầu của đạo Islam cho đến những biến động trong thế giới A-rập hiện đại. Đây không chỉ là câu chuyện về các triều đại hay những cuộc chinh phục, mà còn là bức tranh rộng lớn về đời sống, văn hóa, tôn giáo và tư tưởng của nhiều thế hệ con người.
Cuốn sách bao gồm 5 phần và 26 chương. Mỗi chương kể về một thời kỳ mới từ hành trình “Tạo lập một thế giới”; cho đến câu chuyện đời sống và văn hóa của “Các xã hội Muslim A-rập”; trải qua các thời đại “Thời đại Ottoman”, “Thời đại của các đế quốc Âu Châu”, cuối cùng là “Thời đại các nhà nước quốc gia”. Tác phẩm mở đầu bằng bối cảnh ra đời của Islam và sự hình thành vương quốc caliph trải dài từ Trung Á đến tận Tây Ban Nha. Những trang viết về Muhammad, về các cuộc kế vị sau ông, hay về quá trình hợp nhất ngôn ngữ và đức tin, giúp người đọc hình dung rõ vì sao một cộng đồng nhỏ nơi bán đảo A-rập lại có thể trở thành một đế chế hùng mạnh chỉ trong vài thế kỷ. Tác giả Albert Habib Hourani dẫn người đọc bước vào đời sống phong phú của các xã hội A-rập trung đại: làng quê, thành phố, chợ búa, pháp luật, giới trí thức và cả những câu chuyện về phụ nữ, nô lệ hay cộng đồng phi Muslim sống chung với người Muslim…
Bên cạnh đó, tác giả luận giải về lịch sử xã hội và lịch sử kinh tế để giải thích sự trỗi dậy và sụp đổ của các triều đại Umayyad và Đế chế Ottoman trước đây cũng như của chủ nghĩa dân tộc A-rập và chủ nghĩa Islam giáo hiện nay. Đồng thời, những sự kiện lịch sử cận đại cũng được đề cập và phân tích sâu sắc như: xung đột Israel – Palestine, cuộc chiến tranh của Mỹ và phương Tây lật đổ chế độ của Tổng thống Saddam Husayn tại Iraq, lật đổ chế độ Libya của Tổng thống Muaamar Al-Qaddafi, phong trào “Mùa xuân A-rập”, sự phân hóa giữa các nước A-rập…
Điều làm nên sức hấp dẫn của “Lịch sử các dân tộc A-rập” chính là sự kết hợp giữa cái nhìn bao quát và sự chú trọng đến đời sống cụ thể. Giữa những dòng chảy lớn của lịch sử, tác giả luôn cố gắng đưa vào chi tiết nhỏ bé nhưng sinh động, để người đọc dễ dàng hình dung. Và dù đây là một công trình học thuật, cách viết của Hourani vẫn giữ được sự gần gũi, giúp cả những ai mới tìm hiểu cũng có thể tiếp cận.
