Trong nhiều năm qua, các cuộc khủng hoảng địa chính trị, lạm phát hay biến động thị trường toàn cầu làm dấy lên nghi vấn: liệu đồng đô la Mỹ có đang đi đến hồi kết? Cuốn sách này không trả lời câu hỏi đó bằng dự đoán hay tuyên bố, mà mang đến góc nhìn giàu cơ sở lịch sử về vai trò trung tâm của đồng USD trong hệ thống tài chính quốc tế. Tác giả Paul Blustein tiếp cận đồng đô la Mỹ như một hiện tượng kinh tế gắn liền với cấu trúc quyền lực toàn cầu, nơi tiền tệ, chính sách và thể chế đan cài chặt chẽ.
Cuốn sách gồm 11 chương, đặt nền tảng từ giai đoạn sau Thế chiến II, khi hệ thống Bretton Woods ra đời. Đồng đô la được chọn làm “vũ khí mới” không chỉ vì Mỹ sở hữu quy mô kinh tế lớn, mà vì phần còn lại của thế giới cần một đơn vị quy chiếu chung để khôi phục thương mại, thanh toán nợ và ổn định tỷ giá. Từ điểm khởi đầu này, Blustein cho thấy quyền lực tiền tệ không hình thành trong chân không, mà luôn đi kèm bối cảnh lịch sử cụ thể.
Khi Mỹ từ bỏ bản vị vàng vào thập niên 1970, nhiều người cho rằng vai trò trung tâm của đô la sẽ chấm dứt. Tuy nhiên, điều ngược lại đã xảy ra. Sức mạnh của đồng đô la không bắt nguồn từ sự áp đặt đơn thuần, mà đến từ những lợi thế cấu trúc tinh vi trong hệ thống tài chính Mỹ, khả năng thanh khoản cao, cùng vai trò trung tâm then chốt trái phiếu kho bạc Mỹ.
Tác giả cũng phân tích các làn sóng “phi đô-la hóa” lặp lại trong nhiều thập kỷ, đồng thời chỉ ra những hạn chế lớn của các đồng tiền thay thế. Đồng Euro thiếu một thị trường trái phiếu chung đủ quy mô để đóng vai trò tài sản an toàn. Nhân dân tệ chịu ràng buộc bởi kiểm soát dòng vốn và khung pháp lý trong nước. Các yếu tố này không mang tính phán xét, mà phản ánh sự khác biệt trong mô hình thể chế.
Không chỉ dừng ở khía cạnh kinh tế, cuốn sách tập trung vào quyền lực địa chính trị của đồng đô la Mỹ. Đặc biệt là cách Mỹ sử dụng hệ thống tài chính toàn cầu như một công cụ quyền lực, thông qua các lệnh trừng phạt tài chính. Việc kiểm soát các nút trung gian trong dòng chảy tiền tệ cho phép Mỹ gây sức ép mà không cần sử dụng biện pháp quân sự. Tuy nhiên, tác giả không đánh giá đây là chiến lược tối ưu bởi mỗi lần công cụ tài chính được sử dụng cho mục tiêu chính trị, các quốc gia khác lại có thêm động lực tìm phương án giảm phụ thuộc vào đô la.
Cuối cùng, Blustein hướng mối quan tâm về nội tại nước Mỹ. Theo ông, rủi ro lớn nhất đối với vai trò của đồng đô la không đến từ đối thủ bên ngoài, mà từ sự suy yếu của những nền tảng từng giúp nó được tin dùng: pháp quyền, tính ổn định chính sách và kỷ luật tài khóa. Khi niềm tin vào các thể chế này bị lung lay, hiệu ứng lan tỏa sẽ không dừng ở biên giới quốc gia, bởi đồng đô la gắn trực tiếp với trật tự tài chính toàn cầu.
“Đô la Mỹ và quyền lực thống trị toàn cầu: Từ quá khứ đến tương lai” vì thế không phải là một cuốn sách dự báo, cũng không tìm cách bảo vệ hay công kích một đồng tiền. Đây là một bản đồ lịch sử cho thấy cách quyền lực được xây dựng, duy trì và thách thức thông qua tiền tệ. Với người đọc quan tâm đến kinh tế, chính trị quốc tế hoặc những biến động đang định hình thế giới hiện nay, cuốn sách cung cấp một khung phân tích giúp hiểu vì sao đồng đô la vẫn hiện diện trong đời sống toàn cầu, và những điều kiện nào có thể làm thay đổi trật tự đó trong tương lai.
