Được giới nghiên cứu đánh giá là một trong những công trình kinh điển về lịch sử tôn giáo Trung Quốc của thế kỷ XX, “Đạo giáo và các tôn giáo Trung Quốc” của học giả Henri Maspero (1883-1945) trở lại với độc giả trong ấn bản năm 2026 do Omega Plus phát hành. Ấn bản mới được thực hiện trên cơ sở bản in năm 2000, đồng thời giữ nguyên tinh thần biên tập tôn trọng tối đa bản dịch của cố dịch giả Nguyễn Kiến Giang (ở lần xuất bản trước sử dụng bút danh Lê Diên).
Henri Maspero (1883-1945) là nhà Hán học, Đông phương học và Việt Nam học lỗi lạc người Pháp. Ông được xem là một trong những học giả phương Tây tiên phong nghiên cứu Đạo giáo bằng phương pháp học thuật hiện đại, đặt nền móng cho nhiều công trình nghiên cứu sau này về lịch sử tôn giáo và tư tưởng Trung Hoa. Phần lớn những khảo cứu quan trọng của ông về Đạo giáo được tập hợp trong “Le taoïsme et les religions chinoises” (tạm dịch: Đạo giáo và các tôn giáo Trung Quốc), tác phẩm được xem là cột mốc quan trọng của ngành nghiên cứu Trung Hoa học.
Cuốn sách gồm chín phần lớn, tập hợp những công trình nghiên cứu tiêu biểu của Henri Maspero, mang đến một cái nhìn toàn diện và có hệ thống về đời sống tôn giáo cũng như thế giới tinh thần của nền văn minh Trung Hoa. Từ quá trình hình thành và phát triển của ba truyền thống tư tưởng – tôn giáo lớn gồm Đạo giáo, Phật giáo và Khổng giáo, tác giả mở ra bức tranh tổng thể về sự vận động của tín ngưỡng trong lịch sử Trung Quốc.
Không dừng lại ở việc khái quát các dòng chảy tư tưởng, Henri Maspero còn khảo sát hệ thống thần thoại, tín ngưỡng dân gian và mối quan hệ giữa tôn giáo với đời sống xã hội. Qua đó, ông cho thấy các thực hành tín ngưỡng không tồn tại như những hiện tượng biệt lập mà luôn gắn bó mật thiết với cấu trúc cộng đồng, thiết chế xã hội và tiến trình lịch sử của Trung Hoa. Tác phẩm còn đi sâu vào nhiều chuyên khảo có giá trị, như quá trình Phật giáo du nhập vào Trung Quốc, sự phát triển của Đạo giáo dưới thời Lục Triều, tư tưởng của nhóm Trúc Lâm Thất Hiền, lịch sử Đạo giáo trong những thế kỷ đầu Công nguyên, hệ thống thần linh, kinh điển cùng các phương pháp tu dưỡng và dưỡng sinh cổ truyền. Sự kết hợp giữa khảo cứu khái quát và nghiên cứu chuyên sâu giúp người đọc vừa có nền tảng để tiếp cận lịch sử tôn giáo Trung Hoa, vừa hiểu rõ hơn về Đạo giáo – lĩnh vực đã làm nên tên tuổi của Henri Maspero trong giới Đông phương học.
Một trong những đóng góp quan trọng của công trình là cách lý giải tính liên tục của đời sống tôn giáo Trung Quốc. Theo Henri Maspero, dù trải qua nhiều biến động về chính trị và xã hội, các tín ngưỡng mới thường được dung hợp vào khuôn khổ truyền thống thay vì thay thế hoàn toàn những giá trị cũ. Chính khả năng dung nạp và thích ứng ấy đã tạo nên sức sống bền bỉ của đời sống tinh thần Trung Hoa, nơi quá khứ luôn hiện diện trong những hình thức mới. Tác giả cũng dành nhiều trang khảo cứu về tôn giáo thời cổ, từ tục thờ cúng tổ tiên, tín ngưỡng Thổ thần cho đến các nghi lễ nông nghiệp gắn với chu kỳ sản xuất. Những thực hành này không chỉ phản ánh đời sống tín ngưỡng mà còn cho thấy cấu trúc xã hội truyền thống, từ phạm vi gia đình, làng xã đến quốc gia. Qua đó, tôn giáo hiện lên như một bộ phận không thể tách rời của tổ chức cộng đồng và trật tự xã hội.
Một điểm nhấn khác của cuốn sách là việc khắc họa sự phong phú của tín ngưỡng dân gian, các lễ hội và nghi lễ cộng đồng. Henri Maspero chỉ ra rằng phần lớn người dân Trung Quốc không gắn bó tuyệt đối với một tôn giáo duy nhất mà thực hành tín ngưỡng theo nhiều truyền thống đan xen. Chính sự dung hòa ấy góp phần tạo nên bản sắc đặc biệt của đời sống tinh thần Trung Hoa. Đặc biệt, tác phẩm dành sự quan tâm sâu sắc cho Đạo giáo – lĩnh vực vốn chưa được nghiên cứu một cách hệ thống vào thời điểm Henri Maspero thực hiện công trình. Việc tiếp cận kho tư liệu đồ sộ của Đạo tạng tuy đặt ra nhiều thách thức nhưng cũng mở ra cơ hội làm sáng tỏ nguồn gốc, kinh điển, hệ thống thần linh và các thực hành của truyền thống này. Nhờ đó, vị trí của Đạo giáo trong tương quan với các trào lưu tư tưởng và tôn giáo khác được lý giải một cách rõ nét và thuyết phục.
Không chỉ có giá trị như một công trình nghiên cứu chuyên sâu, “Đạo giáo và các tôn giáo Trung Quốc” còn là tài liệu nhập môn hữu ích dành cho những độc giả muốn tìm hiểu nền tảng của các truyền thống tư tưởng phương Đông. Sự kết hợp giữa tính hệ thống, chiều sâu học thuật và lối trình bày mạch lạc đã giúp tác phẩm giữ vững giá trị sau nhiều thập niên. Ấn bản mới kỳ vọng sẽ tiếp tục là tài liệu tham khảo đáng tin cậy cho những người nghiên cứu, giảng dạy và yêu thích văn hóa phương Đông, đồng thời khơi gợi những khám phá mới về thế giới tinh thần phong phú của Trung Hoa.
