Cuộc chiến chống lại tư tưởng phân biệt chủng tộc sau Thế chiến thứ II bùng nổ mạnh mẽ. Con người ngày càng muốn được công nhận quyền tự do và bình đẳng về sắc tộc, thúc đẩy sự đa dạng văn hóa giữa các dân tộc. Vì vậy, theo đề nghị của UNESCO, Claude Lévi-Strauss phát hành cuốn sách “Chủng tộc và lịch sử” vào năm 1952.
Claude Lévi-Strauss (1908 – 2009) là nhà nhân chủng học xuất sắc người Pháp, được các giới nghiên cứu khoa học nhân văn ở Pháp và ở phương Tây coi là một trong những tác giả lớn nhất ở nửa thứ hai của thế kỷ XX. Lévi-Strauss luôn tìm kiếm những cấu trúc ẩn sâu bên trong sự đa dạng của các hiện tượng văn hóa. Ông đặt ra những tiêu chuẩn mới về khoa học và đạo đức đòi hỏi ngành nhân học phải hiểu logic của nội tại xã hội. Và tác phẩm “Chủng tộc và lịch sử” (Race et Histoire) ra đời như một tiểu luận ngắn nhưng mang tầm vóc triết học rộng lớn trong hành trình nghiên cứu của ông.
Trong tác phẩm này, tác giả Claude Lévi-Strauss đã đặt một loạt câu hỏi nền tảng về văn minh, về ý niệm “tiến bộ” và về cái nhìn mặc định của phương Tây đối với các nền văn hoá khác: liệu “tiến bộ” có đồng nghĩa với “thượng đẳng”, hay chỉ là một cách nhìn cục bộ của phương Tây?
Bố cục sách gồm 10 chương, mỗi chương đặt ra một vấn đề về chủng tộc, lịch sử văn hóa và tiến bộ của nhân loại: hình thành thuyết đặt tộc người làm trung trong sự hình thành và phát triển của “các nền văn hóa cổ xưa và các nền văn hóa nguyên thủy”, đặt lại “vị trí của văn minh phương Tây”, sự tích lũy và cộng tác giữa các nền văn hóa làm nổi bật tính hai mặt của “sự tiến bộ”.
Lévi-Strauss phê phán sâu sắc thuyết tiến hóa giả (pseudo-évolutionnisme), vốn coi mọi nền văn hóa như các bậc thang phát triển hướng tới một đích chung. Ông nhấn mạnh rằng lịch sử nhân loại không phải là một đường thẳng, mà là mạng lưới phong phú của những “lịch sử lũy tích” và “lịch sử đứng yên”, nơi mỗi nền văn hóa tìm thấy ý nghĩa riêng trong mối tương quan với các nền văn hóa khác.
Bằng giọng văn chính xác, sáng mà vẫn thấm đẫm nhân văn, “Chủng tộc và lịch sử” không chỉ là một văn bản chống kỳ thị mà còn là bản tuyên ngôn về tính bình đẳng trí tuệ của loài người. Cuốn sách dành cho các bạn độc giả yêu thích tìm hiểu về nhân chủng học, về lịch sử chủng tộc, độc giả phổ thông.
