Như chữ “Tết” khởi đầu cho vạn sự, tà áo dài tựa điểm kết tụ những hệ giá trị đã bồi đắp suốt ngàn năm lịch sử của người Việt. Đi qua bao độ xuân về, áo dài dần trở thành nơi những câu chuyện xưa được nương giữ, đồng thời là sợi dây để thế hệ hôm nay lần theo, nối dài câu chuyện văn hóa của cha ông.
Từ những ghi chép trong “Đại Nam thực lục” do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn, có thể nhận thấy hình ảnh “thường phục thì đàn ông, đàn bà dùng áo cổ đứng ngắn tay, cửa ống tay rộng hoặc hẹp tùy tiện. Áo thì hai bên nách trở xuống phải khâu kín liền, không được xẻ mở. Duy đàn ông không muốn mặc áo cổ tròn ống tay hẹp cho tiện khi làm việc thì được phép…”. Đó là một dấu hiệu sớm cho thấy những dáng dấp sơ khai của tà áo dài đã xuất hiện từ giữa thế kỷ XVIII, đặc biệt trong thời gian Võ vương Nguyễn Phúc Khoát tại vị. Nhiều nhận định cho rằng, vạt áo quá gối, dáng áo phủ xẻ tà của chiếc áo giao lĩnh chính là tiền thân của áo dài; từ đó, qua bao biến thiên của lịch sử, hình ảnh chiếc áo dài dần được định hình.
Đến thập niên 30, dưới ảnh hưởng của xu hướng Âu hóa, áo dài bước vào một giai đoạn biến đổi sâu sắc với những cách tân tiên phong của hai họa sĩ Lê Phổ và Nguyễn Cát Tường. Đặc biệt, chiếc áo dài “Le Mur” ra đời năm 1936, với cách nối vai, vai bồng cùng các đường nhấn ở eo, hông và ngực đã trở thành một hình mẫu được nhắc nhớ cho đến tận hôm nay.
Cũng từ mạch lịch sử song hành đó, phần đông các nhà thiết kế hôm nay dẫu theo đuổi những phong cách khác nhau, song vẫn giữ nguyên cấu trúc vốn có của áo dài, bởi bản thân nó đã là một chỉnh thể. Cái khác và cũng là cái hay của mỗi nhà thiết kế trẻ nằm ở cách họ sắp xếp các chi tiết trang trí đẹp mắt. “Mỗi năm, tôi đều thực hiện ít nhất một bộ sưu tập áo dài. Đó là tình yêu tôi dành cho áo dài và mong muốn góp phần gìn giữ một giá trị văn hóa phi vật thể đã được hun đúc qua nhiều thế hệ” – đó là lời chia sẻ của nhà thiết kế Quý Cao về các thiết kế áo dài luôn được xem là một nghi thức mỗi dịp đầu năm của mình.
Cũng bởi thế, khi đứng trước thách thức: “Liệu sự can thiệp của các nhà mốt đương thời có khiến áo dài đi chệch khỏi nền tảng văn hóa?”, thì tiết chế chính là cách họ đối thoại chân thành cùng cấu trúc của tà áo. Ở bộ sưu tập “TẾT” của Quý Cao, bề mặt chất liệu vừa là không gian sáng tạo, vừa là nơi lưu giữ tinh thần vốn có của áo dài, thông qua các lớp vải được xử lý có tính toán, đường lượn mở nhẹ nơi tà áo hay chi tiết nơ đặt ở tay áo. Trong khi đó, đi cùng với sự tiết chế, Lalin tận dụng chất liệu chính để phác họa hình dung về người phụ nữ Việt.
Một điều thú vị là chính bởi tính truyền thống đi cùng, áo dài trở thành cánh cửa để các nhà thiết kế lần giở, chắp nối và gọi về những miền ký ức đã xa. Điển hình như trong loạt thiết kế chào xuân Bính Ngọ, các nhà thiết kế tìm thấy muôn lối kể chuyện ký ức qua phom dáng và kỹ thuật xử lý chất liệu. Như cách Phan Đăng Hoàng “mở khóa” chiếc rương ký ức với bộ sưu tập áo dài đầu tay mang tên “Tô Thị”. Dáng áo mềm mại một cách có cấu trúc, tà dài, phom rũ trên nền lụa và tơ được xếp tầng nhiều lớp, gợi liên tưởng đến những lớp thời gian chồng chất. Ở một hướng tiếp cận khác, nhà thiết kế Đỗ Long chọn “thổi” hồn quê qua kỹ thuật in kim sa, thêu tay và ánh nhũ nhẹ trên dáng áo suông, được cách tân trong chất kim sa, taffeta và organza để phác họa nên bức tranh non sông với mây trời, hoa cỏ, núi đồi và sông nguồn.
Cũng theo mạch nối ấy, DINGDANG lần giở hồn cốt phóng khoáng và tự do mà giai nhân Việt kiên trì theo đuổi suốt nghìn năm, gửi gắm trong bộ sưu tập “Mã Mây”. Vẫn là phom dáng áo dài quen thuộc, song qua lớp tơ óng ánh, kết hợp cùng kỹ nghệ đính kết, tà áo dưới ánh sáng hiện lên với sắc độ biến chuyển uyển chuyển, bồng bềnh tựa mây ngàn trôi dạt. Trong khi đó, MY LULLABY mở ra một miền ký ức khác qua bộ sưu tập “Ngọc Biếc” cùng gấm vóc, đường kim mũi chỉ. Đặc biệt, bàn tay nghệ nhân trực tiếp tham gia kể câu chuyện về vẻ đẹp nội tại của người phụ nữ, khi thì quý phái, tinh khôi trong tà áo thêu chim hoa kết hợp chân váy ren và tua rua; khi lại đài các, trầm lắng trong sắc nhung đỏ điểm nhành hoa trắng trước ngực.
Trong không khí hân hoan của những ngày cận tết, chắc hẳn ai trong số chúng ta cũng đang tất bật hoàn thiện những dự án cuối năm để kịp chuẩn bị mua sắm đón tết cùng gia đình. Nhằm mang sắc xuân về với những tâm hồn mộng mơ, yêu những điều duyên dáng đã làm nên cốt cách của người phụ nữ Việt Nam, các thương hiệu thời trang Việt đã soi chiếu những tấm áo truyền thống và diễn giải bằng ngôn ngữ thị giác cách tân thời thượng. Ở chuyên đề này, Đẹp giới thiệu những câu chuyện truyền cảm hứng, ghi nhận cách các nhà thiết kế tiếp nối di sản thời trang Việt. Thông qua kỹ nghệ se chỉ luồn kim, mỗi thiết kế mở ra một cuộc đối thoại giữa quá khứ và hiện tại, từ chiếc áo thuộc di sản đến cách mặc hôm nay.
Xem thêm các bài viết khác trong chuyên đề:
Vẻ đẹp truyền thống “nở rộ” qua 5 xu hướng áo dài Tết
Chuyện về chiếc áo dài thời nay
2 trục thẩm mỹ gói ghém nét duyên của tà áo dài hiện đại
Ngôn ngữ thẩm mỹ của chất liệu và thêu thủ công trên tà áo dài đương đại
