Bao đời nay, áo dài hiện hữu trong đời sống người Việt như một điểm neo văn hóa. Đứng trước sự vận động không ngừng của xu hướng, công nghệ và thị hiếu, thế hệ nhà thiết kế trẻ Việt Nam mang những tà áo dài rời khỏi bảo tàng ký ức, biến nó thành một phần trong đời sống thường nhật, chứ không còn xuất hiện riêng lẻ ở những bộ đồng phục của tiếp viên hàng không hay giáo viên. Cách tiếp cận đó có thể được nhìn nhận qua hai trục tư duy: mặc áo dài như một phương thức gìn giữ hệ giá trị truyền thống, và mọi sáng tạo đều khởi nguồn từ hình dung về người phụ nữ Việt Nam duyên dáng.
Với nhiều nhà thiết kế trẻ, áo dài là một ngôn ngữ biểu đạt văn hóa và truyền thống. Khi một người mặc lên chiếc áo dài, họ đang tiếp nối một hệ quy chiếu về lễ nghi, thẩm mỹ và căn tính Việt. Áo dài gắn với những khoảnh khắc có tính nghi lễ như ngày Tết, lễ cưới, lễ tốt nghiệp, hoặc những dịp đánh dấu chuyển đoạn của đời người. Việc mặc áo dài vì thế mang ý nghĩa của sự tiếp nối, giữ lại những chuẩn mực đã được chắt lọc qua năm tháng.
Cũng chính vì như vậy mà thế hệ nhà thiết kế trẻ hôm nay ý thức rõ điều này. Trong các bộ sưu tập áo dài Tết Bính Ngọ 2026, có thể nhận thấy một sự cẩn trọng trong cấu trúc cơ bản: cổ áo, thân áo, tà áo và quần vẫn giữ vai trò trung tâm. Dù có sự điều chỉnh về độ dài, độ ôm, hay cách xử lý chất liệu, nhưng áo dài vẫn được nhận diện ngay từ cái nhìn đầu tiên. Sự tuân thủ cấu trúc cốt lõi làm nên bộ áo dài truyền thống không phải ý niệm bảo thủ, mà cho thấy nỗ lực giữ lại khung giá trị mà ông bà xưa để lại, từ đó phát triển thành thẩm mỹ mới. Mặc áo dài dần dà trở thành một thói quen. Và chính người mặc cũng tham gia vào quá trình bảo tồn áo dài bằng những bộ ảnh đăng đàn mạng xã hội.
Là một trong những nhà thiết kế trẻ nỗ lực gìn giữ sự thiêng liêng của áo dài nhưng vẫn cài cắm góc nhìn đương đại của thế hệ hôm nay, Quý Cao xem Tết như một nghi thức cần có để người trẻ thể hiện tình yêu dành cho tà áo truyền thống. Một khi đã gọi là truyền thống thì điều đó luôn gắn liền với chiều sâu của thời gian, và chính độ lắng đó đặt ra yêu cầu phải được gìn giữ. Trong áo dài tồn tại những yếu tố mang tính nền tảng, không thể thay thế như tay ráp lăng, hai tà áo trước – sau xẻ từ eo, cổ cao cùng tinh thần kín đáo và thanh lịch trong cách mặc. Đó là cấu trúc đã định hình bản sắc của trang phục qua nhiều thế hệ.
Ngày càng nhiều trang phục truyền thống lấy cảm hứng từ Hán phục, với các nét nhận diện đặc trưng như cổ áo đắp chéo, tay áo rộng, thượng y hạ quần (áo trên, chân váy dưới) cùng các chi tiết thắt ngọc bội. Dù vẫn sở hữu hai tà trước và sau nhưng đó không phải áo dài truyền thống nước Việt. Khi những nền tảng tạo nên áo dài bị xóa nhòa, thì áo dài không còn là áo dài, mà trở thành một hình thức khác, đứng ngoài hệ giá trị vốn làm nên ý nghĩa của nó.
Các nhà thiết kế trẻ như Quý Cao luôn xem phom dáng truyền thống của áo dài như một cấu trúc đã hoàn chỉnh. Đó là hình hài được hình thành qua lịch sử, mang tính biểu tượng và không cần được chứng minh thêm bằng việc biến đổi. Vì vậy, anh tiếp cận áo dài bằng tinh thần đối thoại. Không gian sáng tạo của các nhà thiết kế trẻ nằm ở bề mặt chất liệu và những chi tiết có tính can thiệp vừa đủ. Các lớp vải được xử lý có tính toán, những đường lượn được mở ra ở phần tà, hay chi tiết nơ đặt ở tay áo. Mỗi chi tiết đều được cân nhắc để vừa đủ khác biệt, vừa không làm gián đoạn tinh thần nguyên bản của áo dài.
Hay với Lalin, thương hiệu cũng quan niệm rằng áo dài không cần thay đổi quá nhiều ở cấu trúc để trở nên mới mẻ. Thay vào đó, chính những chuyển động khẽ nơi tà áo, độ rủ của chất liệu, nhịp bay nhẹ và những khoảng hở vừa đủ mới là không gian để cảm xúc được giải phóng. Bóng dáng áo dài ngũ thân triều Nguyễn vì thế được bắt gặp trong thiết kế “Áo Dài Tơ Tằm Bích Khuê” với hai lớp áo tơ tằm song hành, lớp ngoài dệt hoa cúc nền nã, lớp trong dệt hình đuôi công và chữ “Thọ”. Hay trong mạch kể của “Ngự Sắc Các Hoa”, “Áo Dài Tơ Đính Kết Cúc Thy” trong chất tơ xuyên thấu hòa cùng lớp lụa satin vẫn giữ trọn phom dáng áo dài truyền thống, điểm xuyết cổ hoa đặc trưng của Lalin.
Song song với cấu trúc, các nhà thiết kế trẻ cũng chú ý đến những lớp nghĩa vô hình của áo dài. Đó là sự kín đáo nhưng không phải cố gắng che giấu, là chuyển động được dẫn dắt bởi nhịp bước, là mối quan hệ giữa cơ thể và không gian. Khi áo dài được đưa vào đời sống thường nhật nhiều hơn, trong công sở, sự kiện nghệ thuật, hay thậm chí trong những buổi gặp gỡ cá nhân, nó không đánh mất giá trị truyền thống, mà cho thấy khả năng thích ứng với từng hoàn cảnh cụ thể. Chính sự thích ứng này giúp hệ giá trị của áo dài truyền thống tiếp tục được duy trì.
Bộ sưu tập áo dài mang tên “TẾT” của Quý Cao cho thấy rõ mạch tư duy đó. Tết trong tâm thức người Việt là một cấu trúc ký ức được hình thành, lặp lại và truyền giao qua nhiều thế hệ. Cha ông ta đã “tết” Tết lại bằng tập quán, nghi lễ và lối sống để nó trở thành một hệ giá trị mà người Việt, dù ở đâu, cũng nhận ra và hướng về. Ở tầng sâu hơn, Tết là nghi thức mang tính gắn kết. Tết là bện, đan và thắt. Trong những ngày cuối năm, tinh thần đó hiện diện qua những thói quen đã thành nề nếp: một bím tóc được tết lại trước khi khoác tấm áo mới; những sợi lạt được buộc chặt quanh bánh chưng, bánh tét để kịp đặt vào bếp lửa; những mối dây được nối lại trong khoảnh khắc sum họp. Chính những phong tục nhỏ cứ được lặp đi lặp lại qua thời gian, đã tạo nên tinh thần sum họp của ngày Tết.
Trong quá trình sáng tạo, các nhà thiết kế thường bắt đầu từ việc quan sát đời sống: cách phụ nữ di chuyển, làm việc, tương tác với thế giới xung quanh. Từ đó, họ điều chỉnh phom dáng để áo dài không cản trở chuyển động, lựa chọn chất liệu phù hợp với khí hậu và nhịp sinh hoạt, xử lý chi tiết giúp người mặc cảm thấy thoải mái nhất mà không đánh mất tinh thần của trang phục. Người phụ nữ trong tà áo dài không phải gồng mình để khoác lên biểu tượng thời trang Việt, mà đang hạnh phúc với nét duyên dáng của người phụ nữ Việt Nam.
Trải dài khắp cõi Đông phương, có muôn vàn cách biểu đạt dành cho người phụ nữ. Lalin cũng có cách thể hiện riêng. Mọi mỹ từ sau cùng cũng đều quy tụ về một điểm: sự chừng mực, lễ nghi, điềm tĩnh và chiều sâu nội tâm. Nói cách khác, thương hiệu bắt gặp niềm cảm hứng từ chính hành trình mà các bóng hồng đã đi qua. Điều này có thể thấy rõ trong cách Lalin kể về nàng thơ của mình, qua các bộ sưu tập. Nếu chương II mang tên “Khuê Tĩnh” là quá trình người con gái xây đắp nội tâm nơi khuê phòng trong tà áo lụa e ấp, thì chương III với tên gọi “Ngự Sắc Các Hoa” chính là thời khắc cô ấy hiển lộ cùng thước tơ tằm thanh thoát, bước ra thế giới bằng sự tỏa sáng và bình yên từ bên trong qua dáng hình của cúc, mai, lan, sen.
Thay vì những mô-típ mang tính minh họa, nhiều nhà thiết kế chọn cách trừu tượng hóa bằng việc sử dụng đường nét, mảng màu, hoặc kỹ thuật thủ công để gợi nhắc đến thiên nhiên, lịch sử, ký ức tập thể. Lalin thuận theo dòng chảy, xem mình là một phần của mạch tiếp nối, để rồi từ đó, sự buông xuất hiện như một lẽ tự nhiên. Những phom dáng quen thuộc như áo dài, áo yếm từng hiện diện trong ký ức của bao thế hệ, nay đã được tái hiện qua góc nhìn hôm nay. Trên nền chất liệu truyền thống như lụa, tơ tằm, gấm…, cùng kỹ thuật dựng phom chỉn chu và nghệ thuật đính kết thủ công tỉ mỉ, mỗi thiết kế được tiết chế vừa đủ, để vừa gợi nhắc ký ức, vừa kể tiếp câu chuyện về văn hóa, tính nữ và đời sống người phụ nữ Việt tân thời.
Nhìn chung, cách thế hệ nhà thiết kế trẻ tiếp cận áo dài cho thấy một sự cân bằng có ý thức. Giữ lại hệ giá trị truyền thống không đồng nghĩa với việc lặp lại hình thức cũ, và hình dung mới về người phụ nữ không tách rời khỏi căn tính văn hóa. Bằng cách này, áo dài trở thành một nền tảng đủ vững vàng để lưu giữ ký ức, đủ linh hoạt để tiếp nhận đổi thay.
Trong không khí hân hoan của những ngày cận tết, chắc hẳn ai trong số chúng ta cũng đang tất bật hoàn thiện những dự án cuối năm để kịp chuẩn bị mua sắm đón tết cùng gia đình. Nhằm mang sắc xuân về với những tâm hồn mộng mơ, yêu những điều duyên dáng đã làm nên cốt cách của người phụ nữ Việt Nam, các thương hiệu thời trang Việt đã soi chiếu những tấm áo truyền thống và diễn giải bằng ngôn ngữ thị giác cách tân thời thượng. Ở chuyên đề này, Đẹp giới thiệu những câu chuyện truyền cảm hứng, ghi nhận cách các nhà thiết kế tiếp nối di sản thời trang Việt. Thông qua kỹ nghệ se chỉ luồn kim, mỗi thiết kế mở ra một cuộc đối thoại giữa quá khứ và hiện tại, từ chiếc áo thuộc di sản đến cách mặc hôm nay.
Xem thêm các bài viết khác trong chuyên đề:
Vẻ đẹp truyền thống “nở rộ” qua 5 xu hướng áo dài Tết
Chuyện về chiếc áo dài thời nay
2 trục thẩm mỹ gói ghém nét duyên của tà áo dài hiện đại
Ngôn ngữ thẩm mỹ của chất liệu và thêu thủ công trên tà áo dài đương đại
