1996 – 2006 – 2016, thực tế cho thấy những năm kết thúc với số 6 hiếm khi trôi qua một cách hời hợt mà không để lại dấu ấn nổi trội. Dựa trên giả thuyết về quy luật ngầm vẫn luôn chực chảy trong nền văn hóa đại chúng này, chúng ta liệu có thể trông chờ vào tiềm năng “bùng nổ” của năm 2026 sắp tới đây?
Kể từ sau đại dịch Covid, thế giới liên tục gợi nhắc về những điều đã xảy ra cách đây hàng thập kỷ, thậm chí coi chúng như một chất liệu màu mỡ để đưa vào khai thác trong đủ mọi loại lĩnh vực, từ thời trang, phim ảnh, cho đến âm nhạc,… như thể đang lọt vào một vòng lặp thời gian vĩnh cửu. Gần đây nhất, khắp các trang mạng xã hội thậm chí còn náo loạn vì một trào lưu mang tên “2026 là phiên bản mới của 2016” — cho phép người dùng hồi tưởng và chia sẻ năm 2016 của chính mình. Tất cả không gì hơn ngoài việc một lần nữa ngược dòng dĩ vãng, lục tìm bộ nhớ để cùng nhau “gặm nhấm” về một thời đã xa. Nhưng cớ sao chúng ta lại hoài niệm một kỷ nguyên chỉ mới vừa kết thúc cách đây 10 năm?
Câu trả lời thực chất mang tính khoa học hơn tưởng tượng. Theo truyền thống, các xu hướng thường vận hành theo “quy luật 20 năm”, tức là quay trở lại khi một thế hệ mới bắt đầu khám phá ra chúng. Hãy nghĩ đến việc trẻ em những năm 2000 mê mẩn thập niên 80, hay thập niên 2010 vay mượn rất nhiều từ thập niên 90. Tuy nhiên, với tốc độ phát triển chóng mặt của Internet ngày nay thì chu kỳ này đã chính thức bị rút ngắn xuống chỉ còn 10 năm. Đến đây, thử lấy hiện tại làm mốc mà áp dụng “hệ quy chiếu” này lên quá khứ, mọi chuyện bỗng trở nên thực… có cơ sở.
Nếu những năm đầu thập niên 90 bị phủ bóng bởi bức tranh kinh tế ảm đạm bên cạnh sự u ám và gai góc của thẩm mỹ Grunge, thì giai đoạn nửa sau lại cho thấy các tín hiệu khởi sắc và tinh thần lạc quan hơn của con người lẫn thời đại (dẫu vẫn tồn tại vô vàn thách thức).
Được mệnh danh là kỷ nguyên “Cool Britannia”, năm 1996 chứng kiến sự cân bằng năng lượng hoàn hảo của nền âm nhạc Anh Quốc, đặc biệt là màn debut mang tính lịch sử của nhóm nhạc đình đám bậc nhất hành tinh Spice Girls. Một cái tên khác “ồn ào” không kém là Oasis với ca khúc bất hủ “Don’t Look Back in Anger”, đã xuất hiện và càn quét nhiều bảng xếp hạng trên thế giới trước khi giúp nhóm sở hữu hai đêm nhạc “cháy vé” tại khuôn viên Knebworth House.
Về điện ảnh, 1996 cũng là một năm đáp ứng được hầu hết tệp khán giả cùng các nhu cầu xem phim khác nhau. Đối với người ưa thích thể loại kinh dị giật gân, “Scream” dễ dàng thỏa mãn tức thì bằng những phân cảnh slasher giàu sức gợi. Cùng lúc, dòng phim hành động chào đón sự ra đời của siêu sao Tom Cruise, người đã trở thành “tượng đài” kể từ những pha rượt đuổi nghẹt thở chưa từng thấy trước đây với “Mission: Impossible”. Song song với đó còn có sự tồn tại của một vài bộ phim “lệch chuẩn” theo kiểu đi ngược lại số đông nhưng vẫn thu hút được lượng người xem nhất định như “Trainspotting”. Điểm chung của những tác phẩm kể trên là thành công ăn sâu vào tiềm thức đại chúng như một phần chẳng thể thay thế và tạo ra tiền đề cho thể loại chúng theo đuổi.
Hẳn sẽ là một thiếu sót lớn nếu bỏ qua chủ đề công nghệ ở giai đoạn này. Từ 1996, khi Internet bắt đầu “nhen nhóm” tại các hộ gia đình, những trang web trực tuyến như Bolt hay Stajlplejs (giờ đã đổi tên thành LunarStorm) đã có mặt để giúp con người “tập tành” giao lưu thông qua không gian ảo. Kết nối số lúc bấy giờ tựu trung vẫn là một khái niệm tương đối xa lạ và mơ hồ.
Dù vậy, chỉ sau khoảng một thập kỷ, nhân loại rõ ràng đã đạt được những bước tiến đáng kể trong việc triển khai mạng xã hội và phương tiện truyền thông. Đáng chú ý phải kể đến quyết định mở rộng đối tượng sử dụng Facebook sang toàn cầu thay vì chỉ giới hạn trong cộng đồng sinh viên như trước của Mark Zuckerberg. Cũng trong cùng năm, “ứng dụng của mọi nhà” Twitter lần đầu ra mắt người dùng cùng biểu tượng con chim xanh huyền thoại.
Ngoài đời thực, cách ăn bận của phân nửa Trái Đất chịu ảnh hưởng nặng nề bởi thẩm mỹ Indie Sleaze khi ai nấy đều cố gắng biến bản thân trở nên luộm thuộm và ít trau chuốt nhất có thể bằng những chiếc áo thun giá rẻ in hình ban nhạc họ yêu thích. Nỗ lực duy trì tinh thần nổi loạn và tự phát của phong cách này dường như sánh ngang với xu hướng Grunge từng “làm mưa làm gió” một thời, hoặc nếu không muốn nói là kế thừa xuất sắc “tàn dư” mà Grunge để lại. Âm nhạc ở đây cũng đóng vai trò thúc đẩy mạnh mẽ, với những nhân tố quan trọng như Arctic Monkeys, Vampire Weekends, Lily Allen,… Tất nhiên, vẫn sẽ tồn tại nửa còn lại mặc đồ chỉnh tề và nhiệt tình hưởng ứng theo siêu hit “SexyBack” của Justin Timberlake.
Quay trở lại thời kỳ đang nhận được vô vàn hưởng ứng từ người nổi tiếng và toàn thể quần chúng, trong khi một bộ phận có xu hướng tôn sùng năm 2016 như “năm tuyệt vời cuối cùng” trước khi mọi thứ bị hủy hoại hoàn toàn, số khác lại than thở rằng đây là “năm tồi tệ nhất” từng hiện diện. Dẫu sao nếu nhìn vào chuỗi sự kiện đã xảy ra trong năm này, dù muốn hay không bạn vẫn phải thừa nhận năm 2016 thực sự rất ấn tượng. Xét riêng chuyện đây là năm khởi điểm của TikTok — nền tảng đã đặt nền móng cho kỷ nguyên nội dung ngắn ngày nay, sự ưu ái mà mọi người dành cho nó âu cũng trở nên dễ hiểu phần nào.
Trên phương diện giải trí, tuy đã “rời đi không hẹn ngày tái ngộ” song hai nghệ sĩ tài năng của thế kỷ 21 Frank Ocean và Rihanna vẫn kịp để lại cho làng nhạc hai siêu phẩm “Blonde” và “Anti”. Ngoài ra, không thể không nhắc đến kiệt tác làm rung chuyển thời đại “Lemonade” từ “ong chúa” Beyoncé. Theo sau là địa hạt nghệ thuật thứ bảy với cuộc chiến Oscars thường được xem như khốc liệt nhất kể từ thập niên 2000. Cho tới tận bây giờ, thời khắc cuối của buổi lễ trao giải năm ấy vẫn ngập tràn những “cú twist” chẳng ai dám mường tượng.
Một khía cạnh khác cũng cần được bàn đến là tính thẩm mỹ. Chắc chắn chúng ta đều đã quá quen thuộc với những bộ lọc ám màu cổ điển đến chói lóa, và hẳn sẽ không ai liều lĩnh sử dụng chúng lần nữa ở thời điểm hiện tại. Nhưng chính cảm giác “lỗi thời”, thậm chí hơi “kém sang” mà ta đang khước từ lại là điểm cốt lõi giúp thẩm mỹ năm 2016 trông thoải mái và tự nhiên hơn nhiều so với các công thức chỉnh màu bài bản của bây giờ. Bởi lẽ, mục đích chúng được tạo ra chỉ là để người dùng có một trải nghiệm vui vẻ, thay vì cố dẫn dắt họ xây dựng hình ảnh theo hướng chuyên nghiệp. Nào, hãy nhớ lại niềm vui khi lần đầu sử dụng filter “Dog hay “Flower Crown” của Snapchat.
Trên thực tế, thế giới đã rơi vào tình trạng thiếu hụt một xu hướng hoặc trào lưu đủ khả năng định hình lại đại chúng trong suốt một thời gian dài. Điều này đôi khi được xem như một phần hệ quả từ thứ gọi là “di chứng hậu Covid” để lại, mà theo thời gian đã bị đồng nhất cùng tốc độ phát triển vượt bậc của trí tuệ nhân tạo để chuyển hóa thành cảm giác kiệt sức và mất động lực nghiêm trọng. Bởi vậy, khao khát hồi sinh những rung cảm xưa cũ có lẽ nên được nhìn nhận như một giải pháp nhằm đối phó thực tại, cũng như một chiến lược để con người từng bước giành lại cảm giác cộng đồng và quyền kiểm soát trước một thế giới đang ngày càng bất ổn. Tuy nhiên, tất cả cũng sẽ chỉ mang tính chất tạm thời nếu bản thân chúng ta không thực sự thay đổi.
“Kết hợp” dễ dàng là từ khóa trọng điểm sắp tới. Nỗ lực giao thoa đa dạng thức, từ ngôn ngữ, hình ảnh, âm thanh cho tới cảm xúc sẽ tạo thêm nhiều không gian sáng tạo mới trên nhiều lĩnh vực. Sân chơi văn hóa đại chúng lúc này chắc chắn không chỉ còn thuộc về riêng phương Tây mà liên tục được mở rộng và bồi đắp bởi nhiều quốc gia khác nhau. Trên hết, để bứt phá hoàn toàn vẫn cần đến sự chủ động trong tư duy và hành động của mỗi người. Hãy để 2026 là một năm như thế.
